Alter Judenfriedhof inmitten von Krakau in der Vorstadt Kazimierz

Landeskundliche Kommission beim Generalgouvernement Warschau (?-?)

W 1916 roku w okupowanej Warszawie Generalny Gubernator Królestwa Polskiego, Hans Hartwig von Beseler powołał specjalną Komisję Krajoznawczą (Landeskundliche Kommission beim Generalgouvernement Warschau), której zadaniem było dokumentowanie niemieckich zdobyczy terytorialnych oraz prace z zakresu geografii i etnografii. Członkowie Komisji wykonali na potrzeby badań i publikacji bogatą dokumentację fotograficzną, głównie w latach 1916-1917. Jej większa część, ok. 1300 pozycji, znajduje się obecnie w archiwum naukowym Muzeum Etnograficznego w Krakowie.

Zdjęcie przedstawia fragment starego cmentarza żydowskiego usytuowanego na krakowskim Kazimierzu przy ul. Szerokiej, w sąsiedztwie synagogi Remuh. Widoczne są dziesiątki płyt nagrobnych (macew), mur cmentarny, a za nim dwie narożne kamienice po dwóch stronach zbiegu ulic Jakuba i Warszauera. Pośrodku cmentarza stoją dwaj chłopcy. Starszy z nich ma na sobie charakterystyczną czapkę noszoną w owym czasie przez uczniów gimnazjów klasycznych.

Nekropolia Remuh jest jedną z najstarszych na ziemiach polskich. Podobnie jak synagoga, zawdzięcza swoją nazwę pamięci wybitnego krakowskiego rabina i filozofa, Mosze ben Israela Isserlesa (ok. 1520-1572), znanego pod hebrajskim akronimem ReMu (Rabi Mosze). Plac pod przyszły cmentarz został zakupiony przez kahał w 1533 r., jednak przez długie lata magistrat miasta nie zezwalał Żydom na organizację pogrzebów w tym miejscu. Sytuację odmieniła dopiero zaraza, która nawiedziła Kazimierz w latach 1551-1552 pochłaniając ponad dwieście ofiar. Ogromna liczba zmarłych zmusiła władze gminy żydowskiej do pogwałcenia obowiązującego zakazu i zapoczątkowała regularne pochówki, które trwały nieprzerwanie do 1800 r., a sporadycznie nawet do poł. XIX w. Podczas II wojny światowej stary cmentarz na Kazimierzu został niemal doszczętnie zniszczony, a macewy zrównane z ziemią. Cudownie ocalał nagrobek rabina Remuh, co religijni Żydzi uznali za oczywisty dowód jego świętości. Pod koniec lat 50. XX w. część pomników udało się odnaleźć i zidentyfikować, a część zrekonstruowano.

Jednym z pierwszych nagrobków, który stanął na nowym żydowskim cmentarzu był ten widoczny w centralnej części kadru fotografii, tuż obok chłopców. Wysoką macewę postawiono ku pamięci Gołdy, młodziutkiej żony rabina Moszego, a zarazem córki wybitnego rabina z Lublina, generalnego rabina Małopolski, Szaloma Szachny. Gołda zmarła w wieku zaledwie dwudziestu lat podczas wspomnianej zarazy, 3 czerwca 1552 r. Fragment inskrypcji głosi:

„Rabinowa, pani Gołda, błogosławionej pamięci! (...) We wszystkich swych czynach i cechach była młoda, dwudziestu lat, lecz jakby była o stu. Nie znajdziesz w niej nieprawości. Dla jej pamięci dobra postawiony ten pomnik kamienny na pagórku (...)” [Cyt. za: L. Hońdo, Inskrypcje starego żydowskiego cmentarza w Krakowie, s. 200-201]

Autorem fotografii jest Hans Praesent (1888-1946), geograf z Lipska, członek wspomnianej Komisji Krajoznawczej.

czytaj więcej
Informacje o obiekcie
Autorstwo
Landeskundliche Kommission beim Generalgouvernement Warschau (?-?)
Rodzaj obiektu
fotografia
Czas powstania/datowania
1916-08-03
Miejsce powstania
Kraków (województwo małopolskie)
Technika
odbitka fotograficzna
Materiał/tworzywo
papier fotograficzny
tektura
Wymiary
wysokość: 18.8 cm, szerokość: 14.7 cm,
Sygnatury/napisy
napis
rewers, wzdłuż dłuższej krawędzi
Treść

Alter Judenfriedhof inmitten von Krakau in der Vorstadt Kazimierz

stempel
rewers, górny lewy narożnik
Treść

Dr. Praesent

Słowa kluczowe
Prawa autorskie
obiekt nie jest objęty ochroną prawa autorskiego
Właściciel
Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie
Numer identyfikacyjny
III/27633/F/MEK