Archiwum Magdaleny Gross i Maurycego Fraenkel (vel Paweł Zieliński)

Magdalena Gross urodziła się w 1981 roku w Warszawie. Jej rodzicami byli Norbert Gross oraz Róża z domu Okręt, z której pochodzili rabini, kupcy, wykładowcy, księgarze, wydawcy oraz dziennikarze. Rudolf Okręt uczęszczał do Warszawskiej Szkoły Rabinów, gdzie był orędownikiem asymilacji ludności żydowskiej z narodem polskim, zaś wujem Magdaleny był redaktor naczelny „Nowej Gazety” – Stanisław Aleksander Kempner.

Przyszła artystka rozpoczęła uczęszczała do Gimnazjum Żeńskiego Filologicznego Zofii z Wróblewskich Kurmanowej. Następnie kontynuowała edukację w warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych, gdzie studiowała m.in. u Tadeusza Breyera. Zajmowała się rzeźbą animalistyczną, portretową oraz rzemiosłem artystycznym, prezentowała swoje dzieła na wystawach w Warszawie: w Zachęcie i Instytucie Propagandy Sztuki oraz na Międzynarodowej Wystawie Sztuki w Paryżu.

Po wybuchu wojny oraz utworzeniu getta warszawskiego pozostaje po stronie aryjskiej pod fałszywym nazwiskiem Gościmska. Później decyduje się na życie w ukryciu. Jej pierwszym schronieniem jest willa Jana i Antoniny Żabińskich, z którymi przyjaźniła się od lat 30. XX wieku. Tam również poznaje swojego przyszłego męża prawnika Maurycego Fraenkela (fałszywe nazwisko to Paweł Zieliński). Niestety w związku z plotkami pracowników ZOO, muszą zmienić miejsce ukrycia i dzięki "Żegocie" trafią na Saską Kępę do rodziny Rendznerów. W 1944 roku Magdalena poślubiła Pawła Zielińskiego, z którym w październiku tego samego roku przedostają się do wyzwolonego już Lublina. Artystka podejmuje się pracy stworzenia kukiełek w teatrze lalek u Jana Sztaudyngera i Stanisławy Zakrzewskiej. Do Warszawy powrócili w 1945 roku, gdzie artystka zmarła w połowie 1948 roku.

Maurycy Fraenkel był doktorem prawa pochodzenia żydowskiego. W getcie warszawskim pracował w dziale podatkowym Judenratu, ale chciał uciec na aryjską stronę. Poprosił o pomoc swojego przyjaciela, Jana Żabińskiego, aby ten mu w tym pomógł, co udaje się na początku 1943 roku. Ukrywa się na terenie warszawskiego ogrodu zoologicznego (pod fałszywym nazwiskiem jako Paweł Zieliński), później razem z Magdaleną Gross na Saskiej Kępie. Po zakończeniu powstania warszawskiego, udają się oboje do Lublina, gdzie jako Paweł Zieliński pracuje jako radca prawny w Ministerstwie Finansów (nie powrócił do swojego prawdziwego nazwiska). Po zakończeniu wojny i powrocie do Warszawy, pomaga Antoninie Żabińskiej załatwiając wsparcie finansowe. Po śmierci Magdaleny, powtórnie ożenił się z Krystyną Amelią Zembrzuską primo voto Xiężopolska (1907-2010) – uczestniczką Powstania Warszawskiego, urzędniczką.

W zespole archiwalnym przeważają różnorodne fotografie. Część z nich dokumentuje wyjazd Magdaleny Gross do Włoch, część to portrety studyjne, trochę zdjęć rodzinnych. Większość zdjęć jest wklejona do niewielkiego albumu fotograficznego firmy Kodak. Dodatkowo zbiór uzupełniają druki ulotne oraz legitymacja członkowska ZAiKS Magdaleny Gross. | Urszula Celińska-Olszewska

czytaj więcej