Obiekty

Bączek chanukowy – podarowany Muzeum POLIN przez wojskowego Artura Cyruka, pasjonata historii Żydów polskich, inicjatora projektu „Atlantyda”, mającego na celu ochronę żydowskich cmentarzy na Podlasiu. 

Bączek chanukowy nazywany jest z języka jidysz – drejdl lub po hebrajsku – sewiwon. Jest to zabawka popularna wśród dzieci w czasie Chanuki, święta obchodzonego na pamiątkę zwycięskiego powstania Żydów i ponownego poświęcenia Świątyni Jerozolimskiej. Chanukę w znacznej części obchodzono w domach, stąd popularność gier familijnych.

Prezentowany bączek chanukowy to czterościenny przedmiot z uchwytem, zwężony z jednej strony, z rozmieszczonymi na ściankach hebrajskimi literami: nun, gimel, he i szin – tworzącymi akronim hebrajskiego zdania „Nes gadol haja szam” (Wielki cud zdarzył się tam). 

Obecność wirujących bączków do gry w kulturze żydowskiej ma swoje korzenie już w starożytności (a dokładniej w okresie grecko-rzymskim), ale drejdle o współczesnym kształcie stały się powszechne od czasów średniowiecza wśród Żydów aszkenazyjskich. 

Chanuka, jako akt walki i zwycięstwa narodu żydowskiego, była często przywoływanym świętem przez działaczy syjonistycznych.

Syjonista, dziennikarz i poeta Wilhelm Berkelhammer pisał w swoim utworze („Literatura polsko-żydowska 1861–1918. Antologia”, red. Z Kołodziejska-Smaga, M. Antosik-Piela, Kraków 2017, s. 26–27):

„Zapalcie światła! Niech jaśnieją

Wskroś ciemnej, mrocznej nocy. 

Niechaj upiorne cienie spłoszą, 

Ze źródlisk waszej Mocy!

Zapalcie światła! Niech płoną

Przez dzień i noc – bez końca, 

By jasność wstała w sercach waszych, 

Jak przed obliczem słońca!

Zapalcie światła! Niech promienią

Jasnością wasze głowy. 

Niechaj wśród świateł zmartwychwstanie 

Judejski Naród Nowy!” 

NR