Balsaminka

Cotygodniowe święto żydowskie – szabat – kończy w sobotę wieczorem ceremonia hawdali, czyli oddzielenia. Jedną z obrzędowych czynności towarzyszących ceremonii jest wąchanie wonnych korzeni i ziół lub roztartych płatków róży. Umieszcza się je w ozdobnej puszce na wonności, nad którą odmawia się błogosławieństwo (M. Goldstein, K. Dresdner, Kultura i sztuka ludu żydowskiego na ziemiach polskich, Lwów 1935, s. 40–41).

Najwcześniejsze wzmianki o używaniu podczas hawdali specjalnego pojemnika na zioła pochodzą z XII w. Zwyczaj rozpowszechnił się kilka wieków później, a najstarsze zabytki pochodzą z początku XVI w. (Judaica ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie, oprac. E. Martyna, Warszawa 1993, s. 157). Zapach ziół ma w sposób symboliczny ożywiać ciało opuszczone przez dodatkową duszę szabatową (hebr. neszama jetera). Ma również pomóc wierzącym w znoszeniu trudów nadchodzącego tygodnia.

Formy pojemników na wonności ulegały zmianie w różnych okresach, ale z zachowaniem tradycyjnych wzorów. Miały kształt baszt, budynków, pudełek, ryb, a nawet lokomotyw.

Srebrna balsaminka ze zbiorów OEM „Świętokrzyski Sztetl” ma wypukłą, ażurową stopę o przekroju poziomym okrągłym. Wykonana jest z sześciu płatków o zaokrąglonych końcach, stykających się ze sobą bocznymi krawędziami. Każdy z płatków wsparto na dyskowatej nóżce o średnicy 1,1 cm i wysokości 0,75 cm. Trzon obiektu stanowi orzeł o rozpiętych skrzydłach i głowie zwróconej w lewą stronę oraz odwrócony motyw podstawy podtrzymujący otwieraną kulę na zawiasie. Kulisty zbiorniczek zamyka się na zacisk złożony z przylutowanych elementów: guzka, znajdującego się na brzegu czaszy, oraz ruchomego kabłąku na wieczku. Wieczko ozdobiono gwiazdą Dawida, wykonaną z wypukłego plecionego sznura. Wewnątrz gwiazdy, w centrum widoczny jest okrągły kamień turkusowy w oprawie kasetowej oraz sześć otworów w narożnikach. W środkowej strefie czaszy wybito cztery punce probiercze w prostokątach: monogram złotnika K.∏, monogram probierza z datą A∙A/1894, 84 oraz dwugłowego orła.

czytaj więcej
Informacje o obiekcie
Autorstwo
nieznane
Rodzaj obiektu
rzemiosło artystyczne
Czas powstania/datowania
XX w. (?)
Miejsce powstania
nieznane
Technika
cyzelowanie
lutowanie
polerowanie
filigran
puncowanie
Materiał/tworzywo
srebro
turkus
Wymiary
wysokość: 7.53 cm, szerokość: 4.7 cm,
Słowa kluczowe
Prawa autorskie
obiekt nie jest objęty ochroną prawa autorskiego
Właściciel
Ośrodek Edukacyjno-Muzealny „Świętokrzyski Sztetl” w Chmielniku
Numer identyfikacyjny
26