Balsaminka (z hebr. besamim – „wonne zioła, korzenie, przyprawy”), czyli ozdobny pojemnik na wonne zioła lub korzenie, znajduje się w każdym domu i w synagodze. Używana jest podczas ceremonii hawdali (hebr., „oddzielenie”) odprawianej na zakończenie szabatu. Stosowne błogosławieństwo nad balsaminką wypowiada głowa rodziny, po czym kolejno podchodzi do niej każdy z domowników i wącha ulatniające się z niej aromaty. Zapach ziół ma w sposób symboliczny ożywiać ciało opuszczone przez dodatkową duszę szabatową (hebr. neszama jetera). Ma również pomóc wierzącym w znoszeniu trudów nadchodzącego tygodnia. Formy pojemników na wonności ulegały zmianie w różnych okresach, ale z zachowaniem tradycyjnych wzorów. Jednym z najpopularniejszych kształtów balsaminek jest baszta lub wieżyczka.
Balsaminka ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Tarnowie wykonana została z mosiężnej, srebrzonej, wycinanej i tłoczonej blachy, w technice filigranu. Jej zasadniczą częścią jest sześcioboczna puszka na wonności, z małymi drzwiczkami, na pojedynczym zawiasie, z zamknięciem. Umieszczona została na toczonej, okrągłej, profilowanej, wysklepionej stopie, przechodzącej w gładki owalny trzon tralkowy, z nodusem w kształcie spłaszczonej gałki pomiędzy dwoma pierścieniami. Zakończona jest owalnym półwałkiem, na którym umieszczono podstawę pojemnika na wonności. Puszkę wieńczy podłużna, owalna, stożkowata iglica z kulą na szczycie i ruchomą chorągiewką z dwoma językami na maszcie. Na chorągiewce znajdują się dwa puncowane znaki: 1. wytwórni: w poziomym owalu napis: „NORBLIN & C[..]/ GALW/ WARSZ•”; 2. numer katalogowy produktu „213”.
Ścianki pojemnika zostały wykonane z jednego pasa blachy z ażurowym ornamentem roślinnym, ułożonym w dwóch pasach, z gładkim pasem pośrodku, w połowie wysokości z pojedynczymi guzami. Kompozycja od góry i dołu ograniczona jest gładkimi pasami blachy. Niemal identyczna balsaminka o tych samych wymiarach i średnicy stopy, wykonana z mosiężnej blachy znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie (nr inw.: MNK IV-M/574).
Widoczne są znaczne przetarcia srebrzenia, ogólne spatynowanie, naloty i osady wewnątrz pojemnika na zioła, powierzchnia ażuru pogięta. Balsaminka jest lekko odchylona od osi i pochylona do przodu. Wykonana została w warszawskiej fabryce platerów Norblina (Norblin & CO), działającej w latach 1819–1944.
Do Muzeum Okręgowego w Tarnowie zakupiona w 1986 r. od warszawskiego kolekcjonera. Prawdopodobnie pochodzi z Warszawy lub jej okolic.
Barbara Bułdys
