Obiekty

Fotografia na tekturce wykonana przez atelier Stanisława Grabowskiego w 1893 roku. Przedstawia będziński pejzaż miejski od strony wsi Gzichów. Na zdjęciu widać Górę Zamkową z ruinami warowni. Zza zwieńczonego blankami donżonu wyłania się fragment wieży kościelnej i sygnaturka na dachu nawy głównej kościoła pw. Świętej Trójcy. U podnóża Góry Zamkowej widać chałupy i murowane, piętrowe domy o spadzistych dachach. W prawym rogu zdjęcia widoczna synagoga ze stożkowymi szczytami. Między zabudową miejską a pasem bujnej roślinności widać rzekę – Czarną Przemszę.

Przed I wojną światową Żydzi byli w Będzinie dominującą grupą społeczną, zarówno pod względem liczebności, jak i realnego wpływu na społeczne, polityczne oraz ekonomiczne oblicze miasta. Ludność żydowska zamieszkiwała zachodnią część miasta, pierzeje Starego Rynku, pod zamkiem, okolice ulic Rybnej i Targowej. Na tej ostatniej znajdowała się drewniana synagoga, służąca miejscowej gminie do końcówki XIX wieku. W tym samym miejscu w latach 1880–1881 wybudowano w duchu historyzmu murowaną synagogę, której na początku XX w. zmieniono detal architektoniczny.

W nocy z 9 na 10 września 1939 r. okupant podpalił bożnicę z modlącymi się w niej Żydami. Wielu ludzi uciekło i znalazło schronienie na terenie plebanii parafii Świętej Trójcy. Dzięki pomocy proboszcza Wincentego Mieczysława Zawadzkiego (1894–1975) Żydom udało się przedostać w bezpieczne miejsce. Na polecenie Niemców spalone zgliszcza synagogi rozburzono. Księdzu Zawadzkiemu, za pomoc w uratowaniu istnień ludzkich, pośmiertnie (w 1989 r.), przyznano medal „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”.

Autorem fotografii jest Stanisław Grabowski (1856–1911), który założył atelier fotograficzne w Będzinie pod koniec XIX wieku. Fotograf pierwotnie prowadził zakład w Kielcach z Konstantym Traszczyńskim. Firma Grabowskiego nie występuje w wykazie kieleckich zakładów fotograficznych z 1890 r., ponieważ prawdopodobnie działała już w Będzinie.

Fotografia, będąca pamiątką rodzinną, została podarowana przez będzinianina do Muzeum Zagłębia w latach 70. XX wieku.