Szabat, zgodnie z żydowskim kalendarzem, jest siódmym dniem tygodnia, w którym obowiązuje nakaz odpoczynku. Rozpoczyna się w piątek wieczorem i w myśl przepisów Talmudu wymaga całkowitego oderwania się od spraw dnia codziennego. Rygorystyczne zasady obowiązujące wyznawców judaizmu mogą zostać złamane jedynie w sytuacji zagrożenia życia lub opieki nad chorym (Judaica w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie, oprac. E. Martyna, Warszawa 1993, s. 156).
Szabat uznawany jest za szczególny dar Boga, a jednocześnie znak potwierdzający boskie pochodzenia wszechświata. Kolejne etapy procesu stworzenia świata znalazły zwieńczenie właśnie w dniu szabatu, kiedy to Bóg odpoczął po zakończeniu swego dzieła. Dla Żydów oznacza to konieczność naśladowania Stwórcy i wstrzymania się od wszelkich powszednich zajęć.
Szabat w żydowskim domu rozpoczyna się od zapalenia świec na kilkanaście minut przed zachodem słońca. Świece powinny być na tyle wysokie, żeby płonęły przez całą wieczerzę szabatową. Osoba zapalająca świece – najczęściej pani domu – rozpościera ręce nad płomieniami i okrężnymi ruchami przyciąga trzykrotnie ręce do siebie, przez co przyjmuje świętość szabatu. Następnie zasłania oczy i wypowiada błogosławieństwo nad świecami (zob. więcej na: https://www.chabadkrakow.org/templates/articlecco_cdo/aid/1016318/jewish/wiece-szabatowe.htm, dostęp: 24.02.2021).
Para prezentowanych tu srebrnych lichtarzy szabatowych pochodzi ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Lesznie. Stopy świeczników maja kształt zbliżony do czworoboku i wspierają się na czterech nóżkach. Trzony złożone są z dwóch pierścieni i wydłużonego nodusa zakończonego tulejką na świecę i profitką. Stopy i górne pierścienie ozdobiono barokowym ornamentem w formie mięsistych, stylizowanych liści akantu. Na spodzie stopy widoczne są oznaczenia: cecha złotnika „Hossauer Berlin”, litera „C” w okrągłym polu – cecha probiercza z lat 1843–1850, niedźwiedź stojący na tylnych łapach i litera „K” w okręgu – cecha z lat 1821–1850. Niżej znajduje się napis: „12 ŁUTÓW” i wężyk probierczy. Na jednej z nóżek widoczny jest monogram właściciela: „HK”.
Lichtarze zostały zakupione w 1993 r. w poznańskim antykwariacie przy ul. Grodziskiej. Według ustnej relacji pochodzą z jednego z pożydowskich mieszkań w Poznaniu.
Dariusz Czwojdrak
