Obiekty

Trzy głazy, fragmenty fundamentów bytomskiej synagogi pozyskane podczas badań archeologicznych prowadzonych latem i jesienią 2017 r. w rejonie pl. Grunwaldzkiego i ul. Podgórnej, w miejscu, gdzie do listopada 1938 r. znajdowały się bytomskie synagogi, przez pracowników Działu Archeologii Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu pod kierunkiem Beaty Badury. Na głazach są widoczne poprzeczne pasy w kolorze spłowiałej czerwieni, adekwatnie do źródeł opisujących fasadę dużej bytomskiej synagogi, której budowę ukończono w 1869 r.

Kamień węgielny pod budowę gmachu nowej (drugiej, w miejscu mniejszej, wyburzonej) synagogi wmurowano 25 maja 1868 r. Pracami pokierował mistrz budowlany Paul Jakisch z Bytomia. Uroczystego otwarcia dokonano 2 grudnia 1869 r. Synagoga w Bytomiu była budowlą orientowaną na osi wschód-zachód, w stylu mauretańskim. Ściany zewnętrzne budowli były zdobione pasami z dwukolorowej – żółtej i czerwonej – cegły (fragmentarycznie widoczne na wydobytych głazach). Fasadę główną wieńczyły dwie wieże z kopułami, między którymi znajdował się ryzalit z tablicami Dekalogu. W narożnikach wież oraz ściany wschodniej umieszczono sterczyny z kopułkami. Nad wejściem głównym, w półokrągłej niszy, znajdowało się witrażowe okno, a na elewacjach bocznych – po pięć z każdej strony półokrągle zakończonych okien. Całość przykrywał dwuspadowy dach. Docelowo synagoga mieściła ok. 1500 osób.