Obiekty

Rysunek z elementami kolażu ocalałej z getta warszawskiego i obozu Bergen-Belsen Ireny Landau z domu Barskiej.

Irena Landau po wojnie ukończyła studia polonistyczne na Uniwersytecie Warszawskim, pracowała m.in. w Naszej Księgarni i Krajowej Agencji Wydawniczej. Jest autorką wielu książek i słuchowisk dla dzieci. Po zakończeniu pracy zawodowej zaczęła przepracowywać wspomnienia z dzieciństwa, m.in. zapisując je za pomocą technik rysunku i kolażu, łączonych z poezją. Praca jest jednym z takich przedstawień. Przypomina rysunki dziecięce. Sama autorka określiła treść obiektu w następujący sposób: "Ulica warszawskiego getta – trupy pod gazetami i w stercie śmieci, w tle zburzone domy. Matka z córką na spacerze".

W wywiadzie z kolekcji historii mówionej Muzeum POLIN z 2023 roku Irena Landau wspomina o jednym z takich spacerów w getcie warszawskim, w trakcie których matka zwróciła jej uwagę, żeby nie nadepnęła na gazetę, w domyśle – ponieważ leżą pod nimi ciała zmarłych. „O co mamie chodzi? Przecież wiem, że to są trupy!” – odpowiedziała jej Irena (zob. relację w wersji tekstowej, na portalu Wirtualny Sztetl oraz w formie notacji wideo, gdzie prezentujemy więcej rysunków autorstwa Ireny Landau).

Praca, niewielkich rozmiarów, jest przedstawieniem wielobarwnym, bardzo schematycznym, jednocześnie wieloelementowym. Składa się głównie z czarnych (pisak) kresek wyznaczających wypełniane kolorami kontury: ulicy, domów, ludzi, samochodu. W górnej części bryły wypełnione czerwienią. Pomiędzy nimi, po lewej stronie, dwie uproszczone pionowe postacie wypełnione fioletem i jasną czerwienią. Nieco niżej linia, która ciągnie się przez całą szerokość tej części kompozycji. Druga analogiczna linia nieco niżej. Poniżej górnej linii po lewej leżące postacie, na które naklejone są dwa drobne skrawki papieru z nadrukiem; przy postaciach elementy czerwieni. Na prawo od tych elementów – schematyczny samochód wypełniony kolorem niebieskim, zwrócony ku prawej krawędzi, ze znakiem w tylnej części (swastyka), z przodu przed samochodem kolor żółty (błyszczący, z brokatem) i trzy czerwone poziome, nieco promiennie odchodzące od samochodu kreski.

Niżej, w części zamykającej kompozycję u dołu, są widoczne kolejne bardzo schematycznie ukazane postacie – pięć, brązowych (wyłącznie brązowe, wyjątkowo niekonturowane na czarno), na prawo od nich konglomerat kresek, zygzaków, głównie czarnych, ale także fioletowych, purpurowych, niebieskich, brązowych, tworzący element kompozycji zbliżony do koła.

Po lewej od tego elementu, pod dwoma postaciami brązowymi, napis czarnym długopisem:

Warsz. Getto

Przy lewej krawędzi oddzielony pionową linią (czarny pisak) margines, na nim zapisany czarnym długopisem tekst w układzie wierszowanym, w orientacji ku bokowi, pismem niekształtnym, z literami nierównej wielkości, niekiedy nieznacznie rozchwianymi:

Gazeta | jeszcze szeleści| jeszcze podnosi ją | nikły oddech, | trudne westchnienie. | Nie płacz… | Już jest spokojna.

Słowa tego tekstu widoczne są również pod opisanym wyżej konglomeratem kresek.

Na odwrocie, pośrodku, drobny element niedokończonego szkicu (długopisem).