Obiekty

W żydowskim prawie religijnym obowiązują reguły koszerności (hebr. kaszrut – zdatność), określające rodzaje produktów dozwolonych do spożycia. Zawarte w Torze zasady są nadal skrupulatnie przestrzegane w środowiskach ortodoksyjnych Żydów, podczas gdy nowoczesne nurty judaizmu znacznie złagodziły swoje podejście do czystości pokarmów. Nadzór nad przestrzeganiem koszerności pozostaje zadaniem rabinów, kontrolujących produkcję żywności.

Niektóre produkty nie mogą być wytwarzane ani sporządzane przez nie-Żydów, na przykład wino, które jest poddawane specjalnym zabiegom rytualnym. Wódka natomiast traktowana jest jako produkt rytualnie obojętny (hebr. parwe). Wyjątek stanowi pejsachówka, tj. wódka przygotowywana na święto Pesach, która nie może być produkowana ze zboża.

Jednym z pierwszych zabytków pozyskanych przez Muzeum Okręgowe w Lesznie do kolekcji judaików była karafka na pejsachówkę. Przedmiot wykonano z grubego szkła, dekorowanego szlifowanym wzorem roślinnym – kwiatami róży i rocaille’ami. Karafka posiada repusowaną, ażurową oprawę, ozdobioną postaciami ubranymi w orientalne stroje, stojącymi przy krzaku róży. Scenę powtórzono na dwustrefowej oprawie szyjki. Zamknięcie zwieńczono pełnoplastyczną figurką mężczyzny trzymającego dwie gęsi. Karafka służyła do przechowywania mocnej, wytrawnej wódki sporządzanej najczęściej ze śliwek, z zachowaniem przepisów rytualnych, którą spożywano w czasie Pesach.

Srebrna oprawa karafki została wykonana w pracowni Lazarus Posen Wittwe we Frankfurcie nad Menem. Firmę założyła w 1869 r. wdowa po złotniku, Brendana Posen z domu Wetzlar. Od 1880 r. zarządzała nią wspólnie z synem Jacobem. W 1903 r. firma otrzymała patent królewski, produkując najlepsze srebra w kraju. Od lat 20. XX w. zakładem kierowali wnukowie: Jacob, Hermann i Moritz Posen. Działalność prowadzili do 1938 r. (https://e-antyki.com/katalog-antykow/1147-patera-srebro-800-lazarus-posen-1870-90.html; dostęp: 5.02.2020).

Przedmiot został zaoferowany do zakupu przez jeden z poznańskich antykwariatów w 1993 r. Nabyło go Przedsiębiorstwo Przemysłu Fermentacyjnego „Akwawit” i przekazało do zbiorów leszczyńskiego muzeum.

Dariusz Czwojdrak