Kubek pesachowy w formie niewielkiego kufla, z przezroczystego szkła. Na całej powierzchni brzuśca widoczne są szklane wypukłe łuski, zwrócone ku górze, przypominające łuski szyszki świerku lub rybie. Uszko, umocowane poniżej połowy wysokości brzuśca, jest niewielkie, dość cienkie.
Kubek pochodzi z kolekcji pamiątek po Edwardzie Rajberze (ur. 2.04.1910 w Rzeszowie, zm. 10.03.1984 w Warszawie), działaczu społeczności Żydów polskich. W młodości należał do KPP i Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej. Walczył w kampanii wrześniowej. Jeszcze w 1939 r. udało mu się uciec do ZSRR, pracował tam w kopalni węgla. Podczas pobytu w ZSRR zaangażował się w działalność na rzecz rodaków z ramienia Związku Patriotów Polskich. W 1946 r. został repatriowany do Polski. Podjął pracę w zakładach włókienniczych w Dzierżoniowie (do 1946 r. Rychbach) na Dolnym Śląsku.
W pierwszych powojennych latach Dzierżoniów stał się silnym ośrodkiem osadnictwa żydowskiego. Pierwszymi Żydami, którzy osiedlali się na Dolnym Śląsku, byli ocaleli z obozu koncentracyjnego Gross-Rosen i jego filii (https://sztetl.org.pl/pl/slownik/gross-rosen). Powstały w czerwcu 1945 r. w Dzierżoniowie Wojewódzki Komitet Żydowski na Dolnym Śląsku (WKŻ) szybko zorganizował szeroko zakrojoną akcję osiedlania Żydów na tych terenach. W ciągu niespełna roku osiedlono około 86,5 tys. osób (głównie repatriantów z ZSRR, jak Edward Rajber). Przyznany Polsce obszar Dolnego Śląska, należący jeszcze niedawno do III Rzeszy, stał się miejscem zamieszkania najliczniejszej społeczności żydowskiej w powojennej Polsce. Sam Dzierżoniów bywał wówczas nazywany „Żydkowem” – w listopadzie 1946 r. liczba Żydów w mieście sięgnęła 17,8 tys. osób (zob. https://sztetl.org.pl/pl/miejscowosci/d/212-dzierzoniow/99-historia-spolecznosci/137273-historia-spolecznosci). Dzierżoniów stanowił centrum życia żydowskiego na Ziemiach Odzyskanych do momentu przeniesienia siedziby WKŻ do Wrocławia w kwietniu 1946 r. Utworzenie państwa Izrael (1948) oraz zmiany polityczne w Polsce spowodowały gwałtowną emigrację ludności żydowskiej. Już w 1950 r. liczebność Żydów w Dzierżoniowie spadła do 28% tej z roku 1946.
Podczas lat spędzonych w Dzierżoniowie Edward Rajber działał w PPR i PZPR. Pełnił funkcję I Sekretarza Komitetu Miejskiego i Powiatowego PZPR w Dzierżoniowie (1947–1956). W 1962 wybrano go na stanowisko sekretarza Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce, co wiązało się z koniecznością przeprowadzki do Warszawy. Zajmował się przede wszystkim sprawami dzieci i młodzieży żydowskiej; organizował kolonie, obozy oraz grupy dyskusyjne. W latach 1968–1984 pełnił funkcję przewodniczącego Towarzystwa. Pochowany jest na cmentarzu żydowskim w Warszawie przy ul. Okopowej.
Kubek, wraz z obszernym archiwum, został przekazany do zbiorów Muzeum POLIN przez Hannę Mistowską-Rajber.
Marta Frączkiewicz
