Obiekty

Chanukija ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Tarnowie to typ lampki stojąco-wiszącej, o czym świadczy koluszko umieszczone na osi (do zawieszania) i dwie nóżki zamocowane do podstawy (stojąca), podłużnej listwy na osiem świec lub tulejek – naczynek na oliwę. Wykonana z mosiądzu, odlewana i patynowana, z odbojnikiem na zaplecku, prawdopodobnie powstała w Polsce. Zaplecek ma formę ażurowej, symetrycznej konstrukcji – trzonu menory podtrzymywanego przez dwa antytetycznie ustawione na tylnych łapach lwy. Na wysokości głowy lwa, z prawej strony, umieszczony został tzw. szames (jid., „posługacz”) w kształcie toczonej czarki, służący do zapalania pozostałych świec. W ikonografii lew symbolizuje pokolenie Judy, z którego pochodził król Dawid i będzie pochodzić Mesjasz.

Chanuka to ośmiodniowe Święto Świateł, upamiętniające zwycięstwo powstańców Judy Machabeusza nad wojskami syryjskimi w 165 r. p.n.e. Po oczyszczeniu Świątyni Jerozolimskiej z pogańskiego kultu i ponownym wyświęceniu ołtarza odnaleziono tylko jedno naczynie z rytualną oliwą służącą do oświetlenia przybytku. Oliwy tej wystarczyło za sprawą cudu, jak głosi tradycja, na osiem dni, do czasu wyprodukowania nowej partii (M. Siemieński, Księga świąt i obyczajów żydowskich, Warszawa 1993, s. 73–74).

Podczas Chanuki codziennie zapala się o jedną świecę więcej w ośmioramiennym świeczniku, który umieszcza się w oknach lub przed drzwiami żydowskich domów. Świece zapala najstarszy mężczyzna w rodzinie. W czasie trwania święta nie powinno się pracować ani nawet studiować Tory. Zakazany jest również post (A. Unterman, Żydzi. Wiara i życie, Łódź 1989, s. 223–225).

Do Muzeum Okręgowego w Tarnowie lampka została zakupiona w 1982 r. od osoby prywatnej i prawdopodobnie pochodzi z terenu miasta. Jej pierwotne pochodzenie nie jest znane.

Barbara Bułdys