Kolekcja zawiera archiwalia i muzealia związane z losami Leo Sameta (1908-1973) – galicyjskiego Żyda, lekarza medycyny, uczestnika wojny domowej w Hiszpanii (1936-1939), generała Wojska Polskiego – i jego najbliższej rodziny: żony Tatiany i córki Soni Samet-Bovin (która wyjechała z Polski do Szwecji w dobie Marca 1968).
Wśród obiektów znajdują się m.in. legitymacja Brygad Międzynarodowych z 1937 r., przypinka „Voluntarios Internacionales de la Libertad” 1936-1937 i dwa zeszyty: jeden był prowadzony przez Sameta w obozie koncentracyjnym w Le Vernet, do którego trafił po przegranej wojsk republikańskich w hiszpańskiej wojnie (notował w nim przydział głodowych racji żywnościowych dla internowanych), drugi zawiera listę osób uwięzionych podzielonych na narodowości; pod hiszpańskim słowem Polacos (Polacy) mieszczą się również nazwiska Żydów, którzy brali udział w wojnie.
Dzieciństwo i wczesna młodość Leo Sameta były związane z Borysławiem (obecnie Ukraina). Jego rodzicami byli Szaja Samet i Róża z domu Garfunkiel. Prowadzili nieduży sklepik. Samet ukończył gimnazjum w Borysławiu, gdzie nauczycielem rysunku był Bruno Schulz. Po gimnazjum zaplanował studia lekarskie we Lwowie, który był najbliżej. Dyskryminacyjne przepisy numerus clausus (z łac. zamknięta liczba) wykluczyły jednak lwowską ścieżkę, dlatego podjął studia medyczne w Padwie we Włoszech w latach 1926-1927, po czym ze względów finansowych przeniósł się na studia do czeskiej Pragi, gdzie żyło mu się zdecydowanie lepiej. W Padwie nauczył się mówić po włosku, a w Pradze – perfekcyjnie po czesku. Podejmowanie studiów w tych ośrodkach było w tamtym czasie powszechną praktyką studentów żydowskich. Ukończył studia lekarskie w 1933 roku, został młodszym asystentem w klinice ginekologicznej w Pradze.
Z okresu studiów pochodzi wiele dokumentów, które znalazły się w kolekcji (m.in. zaświadczeń o zdanych egzaminach, indeks studencki, dyplom ukończenia studiów medycznych, skierowania na staż; notabene w oczywisty sposób poświadczają one jego wykształcenie, kwestionowane później w m.in. enuncjacjach prasowych okresu Marca). Zachowały się też fotografie ukazujące życie młodego studenta medycyny, m.in. fotografia wraz z grupą kolegów i koleżanek z roku w czasie praktyk w szpitalu. Młody student odwiedzał rodzinny Borysław, o czym świadczy np. fotografia z marca 1928, przedstawiająca go z siostrą Ireną i matką.
Wojna domowa w Hiszpanii wybuchła w 1936. Na początku 1937 r. Samet zdecydował się na dołączenie do ochotniczych oddziałów Brygad Międzynarodowych jako sanitariusz. Należał do XIII Międzynarodowej Brygady im. Jarosława Dąbrowskiego, w Polsce określanej jako brygada dąbrowszczaków. Po upadku Republiki Hiszpańskiej w 1939 podzielił los wielu żołnierzy: był więziony w obozie w Gurs (tym samym, w którym przebywał Sioma Lechtmann i z którego zachował się zeszyt z grafikami, w kolekcji Muzeum POLIN), następnie w St. Cyprien, w La Vernet we Francji, a następnie Djelfa na terenie Algierii. Po wyzwoleniu obozu w Afryce przez wojska alianckie, w maju 1943, wraz z grupą dąbrowszczaków przedostał się przez Palestynę do ZSRR, gdzie we wrześniu 1943 wstąpił do 1. Warszawskiej Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki. Otrzymał wyposażenie żołnierskie, o czym zaświadcza książeczka ekwipunkowa z 18 października 1943 roku. Na początku lutego 1944 r. został starszym lekarzem batalionu szturmowego. Szedł z Armią Czerwoną na Zachód. Wyzwalał obóz koncentracyjny na Majdanku. Z Zagłady ocalała z rodziny oprócz niego jedynie siostra Recia (Irena): uciekła z mężem, Adolfem Kelhofferem (lekarzem medycyny), na Węgry; przyjęli nazwisko Koreccy, funkcjonowali jako chrześcijanie. Po wojnie zamieszkali w Zabrzu. Szaja i Róża Sametowie zostali zamordowani w połowie 1941, niedługo po wejściu Niemców na zajmowane dotąd przez Związek Radziecki tereny województwa lwowskiego.
Szlak bojowy Sameta zakończył się w Polsce, pozostał tu razem ze swoją przyszłą żoną, również lekarką, Tatianą Łukowienko (poznali się właśnie w okresie 1943/1944). Jeszcze przed zakończeniem wojny rozpoczął służbę w strukturach Wojska Polskiego. Od listopada 1944 roku był zastępcą szefa Służby Zdrowia WP ds. polityczno-wychowawczych, a w lipcu 1945 został zastępcą szefa Departamentu Służby Zdrowia MON, w grudniu 1949 szefem tego departamentu; od lipca 1952 roku był generałem brygady. Wyjechał w styczniu 1958 roku do Panmunjom w Korei. Był tam szefem Misji Polskiej w Komisji Nadzorczej Państw Neutralnych w Korei (do maja 1960). Przebywał tam dwa i pół roku bez możliwości wyjazdu do Polski, do żony i córki. Z tego okresu zachowało się 28 fotografii, ukazujących spotkania z Koreańczykami w czasie służby lub czasu wolnego. Po powrocie do Polski od maja 1961 r. był delegatem Ministerstwa Obrony Narodowej przy Zarządzie Głównym PCK.
W dobie Marca 1968 roku został przeniesiony na emeryturę. Dostał zawału. Córka Sonia podjęła decyzję o wyjeździe z kraju. Rodzice nie zdecydowali się na emigrację z powodu słabego zdrowia. Leo Samet zmarł 15 lutego 1973 w Warszawie. Po śmierci rodzina została wyłączona z przygotowania pogrzebu, który był pochówkiem wojskowym z honorami. Klepsydra znajdująca się w zbiorach była również przygotowana przez państwo.
Tatiana Samet po śmierci męża, bojąc się represji, wyrzuciła wszystkie jego odznaczenia państwowe (pozostały po nich tylko książeczki legitymacyjne).
Oprac. Monika Harchut
