Relacje pomiędzy wyznawcami różnych religii w Lesznie nie zawsze układały się poprawnie. W przeszłości wielokrotnie dochodziło do sporów, których źródłem były panujące w mieście stosunki gospodarcze. Kwestie wyznaniowe i ideologiczne nabrały szczególnego znaczenia w 1. połowie XX w. Po wybuchu II wojny światowej władze okupacyjne, wspólnie z leszczyńskimi Niemcami – ewangelikami i katolikami – zadbały o „oczyszczenie” miasta z ludności żydowskiej i przejęcie ich majątków. Tylko ludzie wyjątkowo odważni byli w stanie przeciwstawić się ideologicznej i politycznej dominacji nazistów. Jednym z nich był Martin Rutz, ostatni pastor ewangelickiej parafii św. Krzyża w Lesznie (zob. A. Wilecki, Rutz Martin [w:] Słownik biograficzny Leszna, t. II, Leszno 2011, s. 198–199).
W 1954 r. Rutz podjął próbę nawiązania kontaktu z rabinem Leo Baeckiem, wysyłając list do londyńskiej siedziby Centralnej Rady Żydów w Niemczech. Jego starania potwierdza odpowiedź, jaką otrzymał od Frederika Goldschmidta.
Pismo do superintendenta Rutza ma kształt stojącego prostokąta. Wszystkie nadruki na dokumencie są w języku angielskim, tekst sporządzono w języku niemieckim. W nagłówku umieszczono nazwę instytucji: „Rada Ochrony Praw i Interesów Żydów z Niemiec”. Z lewej strony znajdują się nazwiska członków zarządu, a z prawej dane adresowe. Poniżej umieszczono datę: „18 października 1954”.
Goldschmidt dziękuje za list z 14 października i potwierdza jego przekazanie dr. Baeckowi. Jednocześnie informuje o wysłaniu pocztą pamiątkowego wydawnictwa poświęconego działalności rabina Baecka.
Fritz Goldschmidt urodził się 13 listopada 1893 r. we Wrocławiu. Uczęszczał do gimnazjum w Chorzowie. Studiował literaturę, historię i filozofię na Uniwersytecie Wrocławskim i prawo na Uniwersytecie w Berlinie. Pracował jako sędzia w Berlinie. W 1939 r. wyemigrował do Anglii, gdzie przez wiele lat działał na rzecz praw niemieckich Żydów ocalałych z Holokaustu. Zmarł 28 czerwca 1968 r. w Londynie („Information issued by the Association of Jewish Refugees in Great Britain” 1968, Vol. XXIII, nr 8, s. 6).
List stanowił własność pastora Martina Rutza do jego śmierci w 1970 r. W 1994 r. został przekazany do zbiorów Działu Judaistycznego Muzeum Okręgowego w Lesznie przez córkę superintendenta, Renate Sternel z Hamburga.
Dariusz Czwojdrak
