Święto Pesach przypada w dniach 14–21 miesiąca nisan (marzec–kwiecień) i obchodzone jest na pamiątkę wyjścia Żydów z niewoli egipskiej. W czasie Pesach obowiązuje całkowity zakaz spożywania produktów podlegających fermentacji. W związku z tym w domach zarządza się gruntowne sprzątanie. Nie może się w nich ostać nawet okruszyna chleba. Z pieczywa można jeść tylko macę – przaśny chleb zagnieciony z pszennej mąki i wody (M. Siemieński, Księga świąt i obyczajów żydowskich, Warszawa 1993, s. 83–85).
Centralną uroczystością święta Pesach jest przebiegająca według ściśle określonego porządku wieczerza – seder (z hebr. porządek). Wśród sederowych potraw znaleźć się muszą gorzkie zioła, m.in. chazeret (chrzan) i karpas (natka pietruszki), maczane w słonej wodzie – symbolizujące smak łez Żydów w niewoli egipskiej. Na specjalnej zastawie, często przechowywanej tylko na ten jeden dzień w roku, podawane są także bejca – pieczone jajko posypane popiołem – symbol siły przetrwania, charoset – surówka z tartych jabłek z kruszonymi migdałami, orzechami i winem, przypominająca glinę do wyrabiania cegieł, oraz zeroa, pieczony barani udziec. Ponadto obowiązkowe są cztery kielichy wina, które wychyla się dla upamiętnienia czterech obietnic Boga, złożonych Izraelitom. Na środku stołu stoi duży kielich przeznaczony dla proroka Eliasza (Judaica w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie, oprac. E. Martyna, Warszawa 1993, s. 302–303).
Jednym z eksponatów związanych z zastawą na Pesach, przechowywanym w Muzeum Okręgowym w Lesznie, jest łopatka do ciasta, mogąca służyć także do nakładania potraw specjalnych i delikatnych. Ma stosunkowo prostą formę: gładki, pozbawiony ozdób trzonek, zakończony jest szerszym uchwytem ułatwiającym trzymanie przedmiotu w dłoni. Głównym motywem na łopatce jest wykonany w technice grawerunku i trybowania (wybijania) napis w języku hebrajskim: „Na Pesach”. Płaski czerpak o dekoracyjnym kształcie jest zaokrąglony na końcu. W miejscu łączenia z trzonkiem ma formę trójliścia.
Łopatka została przekazana do zbiorów Działu Judaistycznego w 2004 r. przez Marcina Błaszkowskiego z Leszna. Wcześniej właściciel zakupił ją w Galerii Antyków przy ul. Gdańskiej w Łodzi.
Dariusz Czwojdrak
