Obiekty

Obraz Jonasza Sterna „Noc” z roku 1974 należy do asamblaży tworzonych przez artystę od połowy lat 60. XX wieku, w których wykorzystywał organiczne szczątki: kości zwierząt, rybie ości, ptasie pióra, skóry ryb, zasuszone fragmenty roślin, kawałki tkanin czy siatek. Stern nie tylko szukał materiałów do tych obrazów, lecz sam preparował kości i skóry, które przyklejał przezroczystym klejem do powierzchni płótna lub płyt. Budował z nich dekoracyjne, symetryczne układy, często o koronkowej wręcz precyzji kształtu, jak w obrazie „Noc”. Ich powierzchnię pokrywał jednolicie farbą. Kolor tła w obrazie, ostry i agresywny, prawie monochromatyczny, utrzymany odcieniach ciemnego, aż granatowego błękitu, pełni ważną rolę – podkreśla czerń kości i szczątków. Jego szorstka powierzchnia kontrastuje z połyskliwą, smołową czernią kości. „Noc” Sterna – zamknięta w gablocie, oddzielona od widza szklaną taflą, tworzy pojedynczy, osobny krąg śmierci i ocalenia. „W moich pracach ocalam je od zapomnienia i zniszczenia – mówił artysta – temu, co było kiedyś przedłużam życie, przedłużam im byt w formie obrazu” („Jonasz Stern”, „Sztuka” 1987, nr 5, s. 2).

Dzieła Sterna, ocalonego cudem z Zagłady, nie mówią wprost. W sposób metaforyczny przywołują biologiczne i ontologiczne aspekty życia człowieka i natury, ludzką jedność z biologicznym światem zwierząt i roślin. W jego pracach powraca odwieczny cykl życia i śmierci, rytmiczność przemijania i odradzania. Ów niezmienny, powtarzający się i akceptowany porządek narodzin i umierania przerywa się brutalnie, gdy wkracza człowiek.

„Dla mnie sztuka to jest zawsze manifestacją naszego istnienia” – mówił Stern (M. A. Potocka, „Ostatni wywiad z Jonaszem Sternem”, „Odra” 1988, nr 11 (326), s. 33). Obraz „Noc” jest tego potwierdzeniem.

Renata Piątkowska