Wielka Synagoga na Tłomackiem w Warszawie dla wielu była symbolem postępowego judaizmu. Jej budowę rozpoczęto w 1876 r. z inicjatywy najbardziej wyemancypowanej i zasymilowanej części społeczności żydowskiej stolicy. Uroczyste otwarcie i poświęcenie synagogi odbyło się w dniu żydowskiego Nowego Roku 26 września 1878 r. Obiekt wzniesiono według projektu Leandra Marconiego, najlepszego z ówczesnych warszawskich architektów (https://sztetl.org.pl/pl/miejscowosci/w/18-warszawa/112-synagogi-domy-modlitwy-i-inne/89718-wielka-synagoga-na-tlomackiem-w-warszawie (dostęp: 7.04.2021).
Na pocztówce z kolekcji Muzeum Okręgowego w Lesznie budowla przedstawiona została od strony północnej. Od frontu widać przedsionek przykryty spłaszczoną kopułą, z lekko wysuniętym portykiem wspartym na czterech kolumnach podtrzymujących trójkątny tympanon. Przed wejściem stoją dwa potężne pięcioramienne świeczniki. Nad synagogą dominuje kwadratowa nadbudówka – belweder – otoczona balustradą, zwieńczona kopułą w kształcie zamkniętej korony. Plac przed synagogą jest niezagospodarowany, pokryty brukiem. W 1909 r. urządzono tam skwer obsadzony zielenią i otoczony niskim kutym płotem. W lewym górnym rogu karty pocztowej znajduje się napis: „Warszawa. Synagoga”. Na odwrocie w lewym dolnym rogu umieszczono sygnaturę wydawcy: „A.I.O.” w otoku w kształcie serca, a w prawym górnym rogu datownik: „WARSZAWA/ 17.5.16. 6-7 N” oraz stempel pocztowy: „SZPITAL TWIERDZY WARSZAWA”. Pocztówkę zaadresowano do Elizabeth Schmellentin z Finsterwalde w Brandenburgii.
Wydawca pocztówki, Abram Izaak Ostrowski (1874–1930), prowadził sklep papierniczy, drukarnię, wydawnictwo oraz sprzedaż kart pocztowych. Firma czynna była w Łodzi i w Warszawie. Działalność wydawniczą Ostrowski rozpoczął w latach 1901–1903. Od 1912 r. był także wydawcą „Nowej Łódzkiej Gazety Porannej” (W. Puś, Żydzi w Łodzi w latach zaborów 1793–1914, Łódź 1998, s. 119; Łódź na starych pocztówkach, Łódź 2013, s. 7).
Pocztówka została przekazana do kolekcji Działu Judaistycznego w Lesznie w 1995 r. przez Norberta Dudziaka z Osiecznej. Wcześniej właściciel zakupił ją na giełdzie staroci w Berlinie.
Dariusz Czwojdrak
