Obiekty

Pamięć o życiu i twórczości Geli Seksztajn-Lichtensztajn zawdzięczamy konspiracyjnemu Archiwum Getta Warszawskiego (zob. wersję cyfrową tomu 4 wydania Archiwum, dostęp 20.10.2020). Kiedy Niemcy rozpoczęli masową zagładę Żydów w Treblince, wraz z Archiwum ukryto na początku sierpnia 1942 r. ponad 300 akwarel i rysunków artystki, fotografie, katalogi i dokumenty jej oraz jej męża Izraela Lichtensztajna (1904–1943), członka grupy Oneg Szabat, współpracownika Emanuela Ringelbluma.

Akwarele i rysunki Seksztajn zachowane w Archiwum ukazują świadomą artystkę, z talentem i swobodą posługującą się trudną techniką akwareli, umiejącą zbudować za pomocą plamy barwnej kompozycję i subtelnie oddać prawdę psychologiczną portretowanych osób.

„Portret kobiety” ze zbiorów Muzeum POLIN jest jedną z niewielu zachowanych prac Seksztajn spoza Archiwum Ringelbluma. Powstał prawdopodobnie w czasie jej pobytu w Krakowie, gdzie według jej własnych słów trzy lata studiowała w Akademii Sztuk Pięknych (w archiwum ASP znajdujemy jedynie informację, że w roku akademickim 1935/1936 Seksztajn była hospitantką, czyli wolną słuchaczką na kursie Wojciecha Weissa). Artystka debiutowała w 1931 r. na Salonie Dorocznym Żydowskiego Towarzystwa Krzewienia Sztuk Pięknych, zaś ostatnią wystawą, w której wzięła udział był otwarty w lutym 1939 r. „V Salon Jubileuszowy” Stowarzyszenia Żydowskich Artystów Plastyków w Polsce, którego była członkinią. Od powrotu do Warszawy (rodzinnego miasta artystki) w 1937 r. często bywała w słynnej „Budzie”, klubie literatów i dziennikarzy żydowskich na Tłomackiem, potem Granicznej, co potwierdzają liczne portrety spotykanych tam twórców.

W liście-testamencie dołączonym do prac złożonych w Archiwum napisała (cyt. za: dz. cyt.):

„Stojąc na granicy życia i śmierci, będąc przekonana, że raczej zginę niż będę żyła, chcę pożegnać się z moimi przyjaciółmi i moimi pracami.

10 lat pracy – zbierałam, darłam i znów pracowałam. Przygotowywałam się do wystawienia moich obrazów, a przede wszystkim do wystawy moich portretów dziecka żydowskiego. Teraz ratuję co się da i na ile wystarczy miejsca. Resztę pozostawiam na łaskę losu […]”.

Malarka z mężem i córeczką Margolit zginęła w czasie walk powstańczych w kwietniu 1943 r.

Dar Piotra Setkiewicza

Renata Piątkowska