Obiekty

Przywilej króla Jana III Sobieskiego spisany ręcznie w języku polskim w kancelarii królewskiej w 1675 roku. Został napisany na pergaminie, brunatnym atramentem żelazowo-galusowym. Pierwotnie pieczęć była zawieszona na jedwabnej, różowej wstążce, do dziś zachował się jedynie jej fragment. Dokument zaopatrzono w intytulację, w której wymieniono tytuły: Króla Polskiego, Wielkiego Księcia Litewskiego, Księcia Ruskiego, Pruskiego, Mazowieckiego, Żmudzkiego, Kurońskiego, Podolskiego, Podlaskiego, Inflanckiego, Smoleńskiego, Wołyńskiego, Siewierskiego, Czernichowskiego. W miejscu na iluminację znajduje się litera „W”.

W dokumencie tym król Jan III Sobieski potwierdził będzińskim Żydom, że ich: „dawne bożnice, kierkowy, domy y grunty, w których z dawna do tego czasu mieszkaią, niemniey handle y szynki wszelakich piw, gorzałek, miodu do pożywienia ich należące, których do tego czasu byli w używaniu, także jatki, w których wszelakie bydła tak całkiem jak y sztukami przedawać zwykli tym listem naszym potwierdzamy y umacniamy nie derogując w niczym Praw y Przywilejów Miasteczka Pomienionego Będzina”.

Przywilej był kilkakrotnie potwierdzany, m.in. przez Augusta III i Stanisława Augusta Poniatowskiego. W myśl przywilejów królewskich Żydzi będzińscy byli zobowiązani do uiszczania czynszu zamkowego, ponieważ mieszkali w dobrach królewskich. Musieli również płacić podatki od domów i bicia bydła.

Przytoczony dokument był znany przed II wojną światową. Po okupacji uważano, że zaginął lub został zniszczony, jednak okazało się, że przechowali go mieszkańcy Będzina. Został przekazany do Muzeum Zagłębia i poddany konserwacji.

Sytuacja prawna Żydów będzińskich u schyłku średniowiecza i w okresie nowożytnym była uwarunkowana przede wszystkim statutem generalnym dla Żydów potwierdzonym przez króla Kazimierza Wielkiego. Mieszkańców wyznania mojżeszowego w Będzinie obowiązywały inne akty królewskie, jak np. szereg rozporządzeń Kazimierza Jagiellończyka i Zygmunta Starego dotyczących sądownictwa.