W 1921 r. w Lesznie działało 149 żydowskich firm handlowych, a w 1931 r. już tylko 80. Kryzys gospodarczy i nasilenie się antyżydowskich nastrojów spowodowały dalszy spadek ich liczby. Do wybuchu wojny przetrwały nieliczne, a ich właścicieli próbowano szykanami zmusić do opuszczenia miasta. Dochodziło do napaści i demolowania sklepów (D. Czwojdrak, Z dziejów ludności żydowskiej w południowo-zachodniej Wielkopolsce, Grabonóg 2004, s. 121, 123, 136–137). Obecnie jedynymi śladami po żydowskich lokalach handlowych są archiwalne dokumenty, podobne do prezentowanego tutaj.
Rachunek ma kształt stojącego prostokąta i wydrukowany został na gładkim, pożółkłym już papierze. Ząbkowanie przy górnym brzegu świadczy o tym, że pochodzi z bloczka, z którego, po wypełnieniu, wyrywano kolejne strony. Przy górnej krawędzi podano nazwę miejscowości i pozostawiono miejsce na wpisanie daty wystawienia pokwitowania. Poniżej znajduje się nazwa sklepu i jego adres: „SPRZEDAŻ TOWARÓW MANUFAKTUROWYCH/ I BIELIZNY WŁASNEGO WYROBU/ L. FRENKEL/ LESZNO, ULICA KOŚCIAŃSKA 82”. Pod nimi tytuł dokumentu: „Rachunek” i wykropkowana linia, pozwalająca na wpisanie nazwiska kontrahenta. Przy dolnej krawędzi umieszczono adres wydawcy oraz formułę prawną: „Płatny i zaskarżalny w Lesznie”. W rubrykach odręcznie wpisano nazwy sprzedanych towarów, ich ilość i ceny.
Właściciel sklepu, kupiec Moszek Lejb Frenkel, urodził się 17 sierpnia 1884 r. Do Leszna przyjechał w listopadzie 1921 r. Do wybuchu II wojny światowej mieszkał z rodziną przy ulicy Kościańskiej 82 (obecnie ul. G. Narutowicza). Żonaty był z Malą z domu Mędzicką, z którą miał dwóch synów, Bolesława i Jakuba, i córkę Edwardę (APL, Akta m. Leszno, sygn. 1544, s. 34; Akta USC Leszno, Urodzenia 1923, nr 268).
Drukarnia Handlowa w Lesznie, w której wydrukowano rachunek, działała w okresie międzywojennym. Zajmowała się drukiem akcydensów oraz lokalnej prasy, m.in. „Orędownika na powiat leszczyński” i „Głosu Zachodniego”. Jej siedziba mieściła się przy ulicy Osieckiej 54.
Rachunek został przekazany Muzeum Okręgowemu w Lesznie w 1993 r. przez mieszkańca Wschowy. Służył jako zakładka w jednej z zakupionych na rynku antykwarycznym książek, poświęconych dziejom Leszna i ziemi leszczyńskiej.
Dariusz Czwojdrak
