Elementarna szkoła żydowska w Rawiczu rozpoczęła działalność w 1825 r. Wcześniej edukacją dzieci zajmowali się prywatni nauczyciele. W 1872 r. do zakładu uczęszczało 92 uczniów – chłopców i dziewcząt. Szkołę zamknięto po 1915 r. (J. Cohn, Geschichte der jüdischen Gemeinde Rawicz, Berlin 1915, s. 81–89).
Dokumentem potwierdzającym działalność placówki jest świadectwo Cecylii Pasch, wystawione w 1860 r. W nagłówku umieszczono numer lokaty: „No I (Jeden)”. Pod tekstem datę: „Rawicz, 24 kwietnia 1860” i okrągły stempel: „[…] ZARZĄD SZKOLNY/ W/ RAWICZU”. Na wysokości stempla znajdują się podpisy: „Rektor/ Cohn” i „Egzaminator/ Kaiser/ pastor i inspektor szkolny ewangelickiej/ parafii w Rawiczu”. Poniżej – z lewej strony – nadruk: „Świadectwo szkolne” i dopisek: „ dla/ Cecylii Pasch/ z/ Rawicza”. Tekst w całości sporządzony jest w języku niemieckim.
Cecylia Pasch urodziła się 12 października 1845 r. w Rawiczu. Była córką kupca Abrahama i Joanny z domu Rosenthal. W październiku 1872 r. poślubiła w Berlinie kupca Juliusa Wildego. Po rozwodzie pozostała w Rawiczu, gdzie zmarła 29 października 1913 r. (APL, Akta USC Rawicz, sygn. 361, nr 266; MOL, Stammbaum der Familie Pasch).
Wieloletnim nauczycielem, następnie rektorem szkoły żydowskiej w Rawiczu (od 1839 do 1873), był Marcus Heimann Cohn. Urodził się w Twardogórze w 1815 r., zmarł w Rawiczu 12 lipca 1877 r. (APL, Akta USC Rawicz, sygn. 23, nr 165; J. Cohn, Geschichte der jüdischen Gemeinde Rawicz, Berlin 1915, s. 86).
Pastor Heinrich Ewald Kaiser pochodził ze Stryjna na Dolnym Śląsku. Od 1853 r. pracował w Rawiczu jako diakon, w 1874 r. został pierwszym pastorem, a w 1877 superintendentem. Zmarł w 1896 r. w Rawiczu (A. Werner, Geschichte der evangelischen Parochien in der Provinz Posen, Lissa 1904, s. 309, 310).
Dokument został podarowany Muzeum Okręgowemu w Lesznie w 2014 r. przez mieszkańca Wschowy. Kilka lat wcześniej świadectwo zakupiono w jednym z wrocławskich antykwariatów.
Dariusz Czwojdrak
