Obiekty

Tałes (hebr. talit) to prostokątny szal modlitewny, z mocowanymi w narożnikach frędzlami (hebr. cicit, l. mn. cicijot), zakładany przez mężczyzn podczas porannych modlitw (hebr. szacharit). Zwyczaj noszenia tałesu ma swoje źródło w biblijnym zaleceniu: „Niech sobie zrobią frędzle na skraju swoich szat […] gdy na nie spojrzycie, przypomnicie sobie wszystkie przykazania Pana, aby je wypełnić” (Lb 15,38–39). W tradycyjnych środowiskach mężczyźni przez cały dzień noszą pod ubraniem tzw. mały tałes (hebr. talit katan), mający – zgodnie z mistycznymi wierzeniami – chronić przed złym urokiem i demonami (zob. szerzej w: A. Untermann, Encyklopedia tradycji i legend żydowskich, Warszawa 1994, s. 64, 262, 282).

Mężczyzn po śmierci składa się do grobu w tałesie, obcinając frędzle z jednego rogu. Zwyczaj ten symbolizuje fakt, że zmarły nie może już spełniać przykazań.

Tałes ze zbiorów OEM „Świętokrzyski Sztetl” ma w czterech narożnikach frędzle o długości ok. 34 cm. Przy krawędzi dłuższego boku, pośrodku, znajduje się atara, czyli wąski pas o długości ok. 67 cm i szerokości 6 cm, ozdobiony srebrnym haftem. Po drugiej stronie przyszyto prostokątną poszewkę o długości 84 cm i szerokości 54 cm. Narożniki tałesu wzmocniono od spodu niewielkimi kwadratowymi tkaninami. Do krótszych krawędzi przyszyto taśmę z frędzlami o długości ok. 17 cm., związanymi w supeł. Stan zachowania dobry. Dolna krawędź atary odpruta, górna przyszyta niestarannie białą nicią, pośrodku widoczny duży ubytek tkaniny. Brak frędzli na taśmie w górnej strefie. Podszewka częściowo odpruta, na jej powierzchni widoczne liczne zaplamienia, górna krawędź przyszyta niestarannie białą nicią.