Obiekty

Tałes (hebr. talit) to prostokątny szal modlitewny, z mocowanymi w narożnikach frędzlami (hebr. cicit), zakładany przez mężczyzn podczas porannych modlitw (hebr. szacharit). Zwyczaj noszenia tałesu ma swoje źródło w biblijnym zaleceniu: „Niech sobie zrobią frędzle na skraju swoich szat […] gdy na nie spojrzycie, przypomnicie sobie wszystkie przykazania Pana, aby je wypełnić” (Lb 15,38–39). W tradycyjnych środowiskach mężczyźni przez cały dzień noszą pod ubraniem tzw. mały tałes (hebr. talit katan), mający – zgodnie z mistycznymi wierzeniami – chronić przed złym urokiem i demonami (zob. szerzej w: A. Untermann, Encyklopedia tradycji i legend żydowskich, Warszawa 1994, s. 64, 262, 282).

Mężczyzn po śmierci składa się do grobu w tałesie, obcinając frędzle z jednego rogu. Zwyczaj ten symbolizuje fakt, że zmarły nie może już spełniać przykazań.

Tałes z kolekcji Muzeum Okręgowego w Lesznie jest czworokątną, wełnianą, kremową chustą zdobioną po bokach węższymi i szerszymi pasami w kolorze ciemnogranatowym (po sześć z każdej strony). Pasy przy brzegu mają dodatkowy geometryczny wzór – ornament. Przy dwóch krawędziach zachowały się strzępione frędzle z osnowy, stanowiące wykończenie tkaniny. Brakuje cicit, zapewne zgodnie ze zwyczajem, zostały one obcięte po śmierci zmarłego właściciela tałesu.

Przedmiot zakupiono do zbiorów w 1996 r. od Aleksandra Sanoka, prywatnego kolekcjonera z Leszna. Tałes przywieziono z terenu południowo-wschodniej Polski. Poprzedni właściciel nie wskazał dokładnego miejsca jego pochodzenia.

Dariusz Czwojdrak