Obiekty

„Targ na gęsi w Krakowie” to graficzna adaptacja obrazu olejnego znanego wiedeńskiego malarza Aloisa Schönna (1826–1897) (1869, olej/płótno, 100 × 86 cm, zbiory prywatne). Ówczesna technika drukarska nie pozwalała na reprodukowanie zdjęć w gazetach. Czytelnicy spragnieni byli jednak widoków miejsc nieznanych i dalekich, wizerunków sławnych postaci czy reprodukcji dzieł sztuki. Rozwinęła się więc cała gałąź „przemysłu” przekładającego obrazy olejne na techniki graficzne. W tej reprodukcyjnej grafice specjalizowali się wybitni artyści, jak autor tej odbitki William Unger (1837–1932).

Lecz ta grafika interesuje nas przede wszystkim jako przedstawienie Kazimierza w Krakowie, fantastyczne źródło do poznania obyczaju, architektury, stroju żydowskiego w połowie XIX wieku. W obrazie namalowanym po wizycie w Krakowie Schönn wiernie i ze zmysłem obserwacji odtworzył zarówno scenę targową, detale stroju żydowskiego, jak i elementy drewnianej architektury.

Szczegóły ubioru oddane są z realistyczną dokładnością. Nie wiemy, czy Schönn zdawał sobie sprawę ze zróżnicowania społeczności żydowskiej w Galicji. Zauważył jednak, że mężczyźni (jak ci na pierwszym planie), podobnie jak chłopcy (obok) nie noszą takich samych strojów. Starszy brodaty mężczyzna w jarmułce na głowie i z długą fajką (lulką) w ręku ma na sobie długi chałat, pod którym nosi kamizelkę i białą koszulę. Czarne spodnie przewiązał materiałowym pasem i wpuścił w wysokie buty z miękką cholewą. Stojący na wprost niego mężczyzna, pokazując mu tłustą gąskę, pochyla się lekko w jego kierunku. Nie widzimy jego twarzy, natomiast możemy przyjrzeć się ubraniu. Także nosi długi do kostek chałat, ale na głowie ma czapkę z futrzanym otokiem (nazywaną sztrajmłem lub lisiurą). Jego pejsy, w odróżnieniu od tych noszonych przez starszego mężczyznę, są długie. Krótkie czarne spodnie sięgają kolan, ma białe pończochy i płytkie buty z ozdobną klamrą.

W tym rodzajowym obrazku uchwycił Schönn moment, kiedy strój zaczął definiować przynależność do danej grupy w społeczności żydowskiej. Starszy mężczyzna nosi strój typowy dla tradycyjnych Żydów, drugi ubrany jest w strój charakterystyczny dla chasydów, czyli wyznawców ruchu religijnego (zapoczątkowanego w XVIII w.), którego celem była odnowa religijności wyznawców judaizmu (zob. https://sztetl.org.pl/pl/slownik/chasydyzm, dostęp 8.08.2021).

Dar Kiry Finkelstein.

Renata Piątkowska