Obiekty

Worek kopertowy uszyty z płótna bawełnianeago w kolorze fioletowym. Wykonany z prostokątnego fragmentu materiału, który został złożony na pół i zszyty maszynowo wzdłuż dwóch przeciwległych brzegów. Worek jest równoboczny. Nie ma klapy. Ozdobiony haftem maszynowym (białą nicią). Środkowe pole ozdobione rytmicznym haftem w formie dwóch prostokątów (mniejszego – wewnątrz, i większego – na zewnątrz). Szew został dodatkowo zabezpieczony haftem o tym samym wzorze. Brzegi – ozdobione (postrzępione). Kształt oraz wzór na tkaninie sugerują, że worek był wykonany z bieżnika.

Historia Toni Lechtman i współwięźniarek pokazuje, jak ważne dla przetrwania w tak trudnych warunkach jest wsparcie psychiczne. Obecność kogoś, z kim można wspólnie przeżywać chwile niewyobrażalnego upokorzenia, pomaga „nie zwirować”.

Po latach Wera Lechtman powiedziała: „mama miała szczęście, że te pierwsze 3 lata przesiedziała w więzieniu z Ewą [Piwińską] i Haliną Zakrzewską. Nie wyobrażam sobie, żeby ona przeżyła to więzienie i w zdrowiu psychicznym i zdrowiu fizycznym, gdyby nie siedziała z tymi dwoma kobietami”.

Tonia Lechtman we wspomnieniach napisała: „spotkałam w więzieniu niezwykłe kobiety. Nasze zapatrywania polityczne okazały się zupełnie nieważne. Ja na przykład nadal święcie wierzyłam, że komunizm jest najlepszym rozwiązaniem dla świata i wcale się z tym nie kryłam”.

Przez pierwsze lata po wyjściu z więzienia Tonia Lechtman, Halina Zakrzewska i Ewa Piwińska często się spotykały. Wera Lechtman wspominała: „bez przerwy rozmawiały o tym więzieniu. To się zaczynało od jakichś tam rozmów, a potem były przedstawienia Ewy. Ja pamiętam ten moment, jak ona stanęła na stołku, żeby pokazać, jak Różański wchodził do celi, łapał ich za włosy i trzaskał głową. I one pękały ze śmiechu”.

Mimo wsparcia rodziny i wspólnego przeżywania wspomnień Tonia Lechtman po wyjściu z więzienia (kiedy dostała już mieszkanie w Warszawie) leczyła się psychiatrycznie. Zalecono jej leczenie wstrząsami insulinowymi. Była po nich na tyle osłabiona, że córka musiała ją odebrać po lekcjach.

Marta Frączkiewicz