Obiekty

Prostokątna torebka wykonana ręcznie z tkaniny bawełnianej w kolorze beżowo-szarym. Ma klapę, wyodrębnione dno oraz wąski pasek (z tej samej tkaniny), który został przymocowany za pomocą metalowych guzików. Torebka ozdobiona haftem krzyżykowym – niebieskim kordonkiem. Po jednej ze stron (pod klapą) widoczny ozdobny monogram „E. P.”. Wzdłuż krawędzi klapy umieszczone zostały niewielkie kwadraty wykonane z wykorzystaniem techniki haftu kładzionego. Po drugiej stronie torebki doszyta została niewielka kieszonka z klapą. Na klapie kieszonki widoczny ten sam wzór (kwadratów), co na klapie zamykającej torebkę. Kieszonka również została ozdobiona monogramem. Jest on jednak zatarty i nieczytelny. Brzegi obszyte (zabezpieczone) tą samą nicą, którą wykonano haft. Wewnątrz torebki znajduje się przegroda (wykonana z tej samej tkaniny) oraz liczne zaszewki, niewielkie kieszonki i szlufki.

Kształt torebki oraz liczba szlufek sugerują, że była ona wzorowana na wojskowym chlebaku. Tkanina została wykorzystana wtórnie. Kolor oraz splot płótna pozwalają założyć, że do wykonania torebki wykorzystano starą koszulę. Na całej powierzchni tkaniny widoczne liczne przebarwienia, miejscami także cerowanie.

Tonię Lechtman zamknięto w lipcu 1949 r. w więzieniu przy ulicy Rakowieckiej w Warszawie. Przebywała w ciasnych celach (2 x 2 m) z różnymi więźniarkami, m.in. Haliną Zakrzewską, Sabiną Stalińską, Ewą Piwińską, Wandą Podgórską, Heddą Bartoszek. Więźniarki połączyła głęboka przyjaźń (zob. na ten temat zwłaszcza: A. Muller, „Walls that unite: Unlikely Frendships in Mokotów Prison, 1949–1956”, „Rocznik Antropologii Historii” 2015, nr 8). Można sądzić, że tkaniny – głównie wyszywane woreczki – które zachowały się z tamtego czasu, więźniarki tworzyły do pewnego stopnia wspólnie, a jeśli same, to ofiarowywały je sobie – dlatego trudno określić ich autorstwo.

Wyhaftowany na torebce monogram „E. P.” to najprawdopodobniej pierwsze litery imienia i nazwiska Ewy Piwińskiej. Czy to ona wykonała torebkę i ofiarowała ją Toni Lechtman lub którejś z pozostałych współwięźniarek? Tonia Lechtman we wspomnieniach (spisanych przez Dorotę Dowgiałło, w archiwum rodziny) mówiła jednak, że żadna z jej koleżanek nie haftowała.

Marta Frączkiewicz, Przemysław Kaniecki