Jad (hebr. ręka) jest jednym z kilku przedmiotów kultu religijnego, które są związane z przechowywanymi w synagogach zwojami Tory. Ma kształt pałeczki zakończonej dłonią z wyciągniętym palcem wskazującym i używany jest podczas publicznego odczytywania kolejnych fragmentów Tory. Zwoju nie wolno dotykać obnażoną dłonią, dlatego czytając wodzi się po tekście wskaźnikiem. Po użyciu zawiesza się go na udekorowanym zwoju Tory.
Jady wykonuje się najczęściej z metali, przeważnie ze srebra. Do ich produkcji służą również inne surowce, np. kość słoniowa, drewno, kamienie półszlachetne. Niekiedy materiały są łączone ze sobą. Na powierzchni trzonów umieszczane są reliefowe lub rytowane ornamenty roślinne i geometryczne. Równie często pojawiają się teksty fundacyjne lub dedykacyjne, z imieniem ofiarodawcy, datą wykonania i nazwą gminy, dla której dany przedmiot zamówiono. Najstarsze przykłady jadów w znanej nam formie pochodzą z XVI w. (Judaica w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie, oprac. E. Martyna, Warszawa 1993, s. 100).
Jad znajdujący się w zbiorach Muzeum Okręgowego w Lesznie ma stożkowy trzon, przedzielony pośrodku kulką ozdobioną spiralnym pierścieniem. Z jednej strony wskaźnik zakończony jest plastyczną dłonią z wyprostowanym palcem wskazującym. Z drugiej strony znajduje się kula, do której zamocowany jest zaczep ze srebrnym łańcuszkiem. Rękojeść wskaźnika posiada stały trzon, ozdobiony spiralnie biegnącym gładkim paskiem. Druga część jest elastyczna, wykonana ze spiralnie giętego metalowego paska (wałka) z podniesionym obrzeżem. Jad jest sygnowany na zaczepie dwoma znakami: monogramem złotnika „MO” (?) i wizerunkiem orła z próbą „84” umieszczonymi w beczkowatym polu.
Zabytek został zakupiony do zbiorów w 1993 r. w sklepie z antykami przy ul. Grodziskiej w Poznaniu. Przedmiot pozyskano w związku z organizacją Działu Judaistycznego i planowanym otwarciem stałej ekspozycji poświęconej historii i kulturze wielkopolskich Żydów.
Dariusz Czwojdrak
