Obiekty

Załóżka, zwana często napierśnikiem (jid. bristech), to stosunkowo sztywny prostokątny fragment materiału (najpopularniejsze to aksamit, adamaszek czy brokat), który miał zasłonić rozcięcie damskiej koszuli, a także tuszować nieco kobiece kształty, aby zgodnie z nakazami religii uczynić ubiór możliwie skromnym (hebr. cnijut). Załóżka zakończona była u góry przeważnie półokrągłym wycięciem oraz dwiema tasiemkami, służącymi do wiązania. U dołu natomiast posiadała specjalną, zazwyczaj płócienną zakładkę (najczęściej przedłużenie podszewki), do umocowania za paskiem spódnicy. Widoczna powierzchnia zewnętrzna załóżki była bogato i oryginalnie zdobiona haftem szychowym (złotym, srebrnym lub mieszanym), wykonanym najczęściej w technice szpanier arbajt, czyli tzw. hiszpańskiej roboty. W dekoracji dominowały motywy geometryczne i roślinne, które uwydatniano za pomocą wypełnienia z waty. Wielkość napierśnika uzależniona była od indywidualnych potrzeb właścicielki.

Druga połowa wieku XVIII przyniosła znaczące zmiany w ubiorze kobiet żydowskich, dotychczas dość, na styl wschodni, egzotycznym. Zwłaszcza w większych ośrodkach miejskich, pod wpływem krajów zachodnich (głównie Niemiec), weszły w modę tzw. suknie paryskie, popularne również wśród polskich mieszczek. Mimo tej znaczącej zmiany nie zrezygnowały one jednak z wciąż bogato zdobionych napierśników, które stały się z czasem jedynym często elementem odróżniającym strój niewiasty żydowskiej od polskiej.

Prezentowana załóżka trafiła do zbiorów Muzeum Etnograficznego w Krakowie za sprawą księdza kanonika Edmunda Majkowskiego (1892-1951) z Kopanicy (pow. wolsztyński), jeszcze przed II wojną światową. Razem z nią ks. Majkowski przekazał w depozyt również inną załóżkę (4229/MEK), kołnierz do kitla (4231/MEK) oraz dwie jarmułki (4233/MEK, 4234/MEK), w tym jedną dziecięcą, pochodzące z Grodziska Wielkopolskiego.

Załóżka o nr. inw. 4230/MEK ma wymiary 22 x 8,5 cm (dodatkowo 11,5 cm stanowi zakładka pod pas). Posiada ornamentację z koronki szychowej pokrywającą całą powierzchnię.