Obiekty

Załóżka, zwana często napierśnikiem (jid. bristech), to stosunkowo sztywny prostokątny fragment materiału (najpopularniejsze to aksamit, adamaszek czy brokat), który miał zasłonić rozcięcie damskiej koszuli, a także tuszować nieco kobiece kształty, aby zgodnie z nakazami religii uczynić ubiór możliwie skromnym (hebr. cnijut). Załóżka zakończona była u góry przeważnie półokrągłym wycięciem oraz dwiema tasiemkami, służącymi do wiązania. U dołu natomiast posiadała specjalną, zazwyczaj płócienną zakładkę (najczęściej przedłużenie podszewki), do umocowania za paskiem spódnicy. Widoczna powierzchnia zewnętrzna załóżki była bogato i oryginalnie zdobiona haftem szychowym (złotym, srebrnym lub mieszanym), wykonanym najczęściej w technice szpanier arbajt, czyli tzw. hiszpańskiej roboty. W dekoracji dominowały motywy geometryczne i roślinne, które uwydatniano za pomocą wypełnienia z waty. Wielkość napierśnika uzależniona była od indywidualnych potrzeb właścicielki.

Druga połowa wieku XVIII przyniosła znaczące zmiany w ubiorze kobiet żydowskich, dotychczas dość, na styl wschodni, egzotycznym. Zwłaszcza w większych ośrodkach miejskich, pod wpływem krajów zachodnich (głównie Niemiec), weszły w modę tzw. suknie paryskie, popularne również wśród polskich mieszczek. Mimo tej znaczącej zmiany nie zrezygnowały one jednak z wciąż bogato zdobionych napierśników, które stały się z czasem jedynym często elementem odróżniającym strój niewiasty żydowskiej od polskiej.

Nie wiadomo dokładnie, jaką drogą prezentowana załóżka trafiła do zbiorów MEK. Być może jest ona jednym z dwóch starodawnych haftów żydowskich z XVIII wieku, jakie w 1915 roku podarował do Muzeum dr Franciszek Gawełek (1884-1919), sekretarz Wydziału Towarzystwa Muzeum Etnograficznego.

Załóżka o nr. inw. 7075/MEK ma wymiary 31 x 12,5 cm (dodatkowo 12,5 cm stanowi zakładka pod pas). Posiada silnie wypukłą ornamentację z koronki szychowej pokrywającą całą powierzchnię. Bordiura wykonana jest z cienkich metalowych blaszek, wnętrze natomiast zdobią rozety (kwiaty o sześciu płatkach) z bajorków, cekinów i paciorków.