Obiekty

Młodzieńczy rysunek jednego z najwybitniejszych żyjących rzeźbiarzy polskich, Krzysztofa M. Bednarskiego (ur. 1952), należy do bardzo rzadkich w polskiej sztuce dokumentów związanych tematyką i datą z wydarzeniami Marca ’68. Pracę zaliczyć trzeba do najwcześniejszych znanych dziś juweniliów przyszłego rzeźbiarza, powstała bowiem przed rozpoczęciem przez niego profesjonalnej edukacji artystycznej. Zdradzając duży talent plastyczny młodego autora, rysunek, choć niewielki rozmiarami, charakteryzuje się dużą siłą wyrazu. Bednarski sugestywnie kojarzy sytuację egzystencjalną (zaobserwowane wydarzenie z udziałem potrąconego przez auto psa) ze świadomością historycznej chwili, zestawiając w dramatyczną metaforę sylwetkę zwierzęcia z symbolem narodu napiętnowanego nieustająco wygnańczym losem. O okolicznościach odnalezienia i powstania rysunku mówi sam autor: „Przed laty, po śmierci mamy, porządkując jej rzeczy, odkryłem w szafie pod pościelą teczkę z rysunkami. Ukryła je przede mną, ponieważ wszystko, co zrobiłem, niszczyłem. Były to rysunki z lat 1967–1972. Chodziłem do szkoły podstawowej im. K. Gottwalda (obecnie S. Staszica). W 1968 r. byłem jeszcze w ostatniej klasie. Większość moich kolegów była pochodzenia żydowskiego, m.in. Lutka Ryba (od Kantora); były to głównie dzieci wojskowych (w pobliżu jest Sztab Generalny i ambasada izraelska). W 1968 r. moja klasa się opróżniła: z 39 uczniów została najwyżej jedna trzecia... Pamiętam, że ten rysunek był bardzo istotny dla zmiany mojej świadomości, czytałem wówczas już dużo poezji, byłem dobrze zorientowany w sztuce polskiej, znałem malarstwo Wróblewskiego, Cwenarskiego czy Linkego. A to był pies, którego na moich oczach zabiła ciężarówka, mam nawet jego zdjęcie, zrobione przez mojego kolegę Jacka (który chodził zawsze z Zorką na piersiach, ponieważ chciał być fotografikiem). Zaciągnąłem tego psa do piwnicy i chciałem go odlać w gipsie. Narzuciłem na niego gips, ale nie dałem warstwy izolującej, więc nie mogłem otworzyć formy. Z trudem zaciągnąłem go na śmietnik. Został w tym gipsowym sarkofagu. Dręczył mnie we snach. Był spragniony i wygłodzony. Zrobiłem wiele rysunków niemal takich samych, niektóre robione były na kalce. Po wyrzuceniu Żydów z Polski dorysowałem mojemu psu gwiazdę Dawida”.

Artur Tanikowski