Obiekty

Fotografia szlabanów-bramy do getta warszawskiego na Nalewkach od tzw. strony aryjskiej ku północy. Zdjęcie wykonane z torów (być może z tramwaju): widoczne tory na wprost, w połowie perspektywy człowiek pośrodku i półotwarte dwa szlabany; po lewej budka i, za nią, jasny budynek, po prawej w okolicach szlabanu duży napis, trudno czytelny; przy szlabanie po lewej: ciągnący się do jasnego budynku drewniany płot. Za szlabanami widoczne zabudowania i ulica Nalewki. Dobrze widoczne kamienice w okolicach skrzyżowania ulicy Świętojerskiej i Nalewek. Niewidoczne, znajdujące się po prawej, ogrodzenie Ogrodu Krasińskich.

Odbitka na papierze Agfa-Brovira. Na rewersie długa ukośna kreska ołówkiem.

Margines wzdłuż krawędzi. Krawędzie ząbkowane.

Pora wiosenna lub letnia. Z niemieckiego opisu na rewersie - przyjmujemy, że ręką Helmy Spethmann - wynika, że zdjęcie wykonane zostało w 1941 ("Wejście do getta w Warszawie 1941"). Nie jest to możliwe, wówczas brama do getta znajdowała się w innej części tego odcinka Nalewek: na wysokości nieco powyżej Nowolipek. Przesunięto ją ku Świętojerskiej, w miejsce widoczne na zdjęciu, dopiero w grudniu 1941 (zob. plan opracowany w Centrum Badań nad Zagładą Żydów). Jeśli zdjęcie zrobiła Helmy Spethmann, przebywająca w Warszawie od wiosny 1941 do jesieni 1942, fotografia musiała zostać wykonana w 1942, np. w maju.

Podobne zdjęcie znajdującej się w tym samym miejscu bramy zachowało się w zbiorach Archiwum Akt Nowych (sygn. A.6323), datowane na 1940, na nim jednak nie widać szlabanów, pochodzi bowiem z okresu przed zamknięciem getta (i przesunięciem bramy na południe; zob. ,,Antologia spojrzeń. Getto warszawskie – fotografie i filmy", pod redakcją Anny Duńczyk-Szulc, Agnieszki Kajczyk, Muzeum Warszawy, Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, 2023, s. 47).

Przemysław Kaniecki