Obiekty

Fotografia w układzie pionowym: pięć osób, trzech mężczyzn i dwie kobiety, na zewnątrz budynku przy otwartych drzwiach. Kobieta po lewej jako jedyna siedzi. Patrzy w obiektyw. Patrzą w obiektyw również dwaj mężczyźni stojący przy niej (jeden z nich, w okularach, określony jest w podpisie na rewersie innego zdjęcia serii, 18., jako rabin, trudno jednak przyjąć to rozpoznanie), wydaje się, że patrzy w obiektyw także mężczyzna w tle. Moment dnia bezchmurny - mocne słońce. W tle widoczna rynna oraz prostopadła do ściany z drzwiami ściana z desek. Zdjęcie należy do cyklu zdjęć z cmentarza żydowskiego w getcie warszawskim, a widoczny fragmentarycznie budynek drewniany jest tym samym, który widoczny jest na fotografii 15. w serii. Nie wydaje się jednak, by siedząca na zdjęciu kobieta była tą samą osobą co widoczna na tamtym kobieta, mimo podobnego jasnego nakrycia głowy i ciemnego płaszcza - kobieta z tego zdjęcia ma płaszcz, jak się wydaje, krótszy i nosi pasek. Ta część dziedzińca domu pogrzebowego na Okopowej jest również widoczna na innych zdjęciach historycznych (zob. „Antologia spojrzeń. Getto warszawskie – fotografie i filmy”, red. Anna Duńczyk-Szulc i Agnieszka Kajczyk, wyd. Żydowski Instytut Historyczny, Warszawa 2023, fot. 153, 154, ze zbiorów Bundesarchiv).

Odbitka o krawędziach ząbkowanych, na papierze Agfa-Lupex.

Napis na rewersie (transkrypcja Svea Hammerle):

Juden auf dem | Judenfriedhof in Warschau | 1942

– w przekładzie:

Żydzi na cmentarzu żydowskim w Warszawie | 1942

Jest to jedno ze zdjęć ze zbiorów Helmy Spethmann, niemieckiej pielęgniarki przebywającej w Warszawie w latach 1941 i 1942. Jego autorem jest przebywający w tym samym czasie w Warszawie co ona Szwajcar, Franz Mawick, kierowca misji medycznej na początku 1942. Zdjęcie zostało wydrukowane w 1945 r. w jego książce ,,Warschau 1942. Tatsachenbericht eines Motorfahrers der 2. schweizerischen Aerztemission 1942 in Polen”, zob. s. 159 w edycji polskiej (PWN 1982). Zostało zreprodukowane w książce z opisem: „W oczekiwaniu na śmierć”, błędnym - skoro są to, przynajmniej w większości, żałobnicy na dziedzińcu domu pogrzebowego. Funkcjonuje ono również w niewłaściwej części książki, jako ilustracja do późniejszej części wspomnień, przy drugiej relacji z getta, która nie zawiera już opisu cmentarza.

Przemysław Kaniecki