Fotografia przedstawiająca cztery osoby

Fotografia została wykonana w latach 20. lub 30. XX w. w Myślenicach lub jednej z sąsiednich miejscowości. Należy do zespołu ok. trzystu portretów indywidualnych i zbiorowych z okolic Myślenic utrwalonych w formie negatywu żelatynowo-srebrowego na płytkach szklanych. Dwanaście z nich przedstawia Żydów, niemal wyłącznie mężczyzn. Trudno jednoznacznie rozstrzygnąć, kto jest autorem zdjęć, ale niektóre z nich mogą mieć związek z działającym w Myślenicach w okresie międzywojnia zakładem fotograficznym Stefanii i Adama Janowskich. Nie wiadomo, czy portrety myśleniczan wykonywali oni w ramach swojej działalności i na zamówienie klientów, czy też na zlecenie zainteresowanego lokalną kulturą etnografa lub folklorysty, na co mógłby wskazywać charakter kadrów.

Niezupełnie jasne są okoliczności pozyskania zespołu myślenickich fotografii przez Muzeum Etnograficzne w Krakowie, pewne jest jednak, że stało się to już za czasów jego pierwszego dyrektora, Seweryna Udzieli (1857–1937). Klisze szklane w specjalnie przygotowanych drewnianych skrzynkach, z oryginalnymi opisami Udzieli, są do dziś przechowywane w muzealnym archiwum. W latach 2018–2021 poddane zostały profesjonalnej konserwacji i digitalizacji oraz udostępnione online.

Napływ społeczności żydowskiej do Myślenic rozpoczął się, ze względu na obowiązujące ograniczenia (tzw. przywilej de non tolerandis Judaeis), stosunkowo późno, bo w latach 60. XIX w. U progu lat 20. następnego stulecia, czyli w czasie, gdy powstały opisywane fotografie, w mieście mieszkało 675 Żydów, stanowiących niemal jedną piątą ogółu mieszkańców. Mieli własny cmentarz, synagogę, mykwę i szkoły, zajmowali się głównie handlem i rzemiosłem. Szerokim echem w całym kraju odbiły się wydarzenia z 22/23 czerwca 1936 r., znane pod nazwą „marszu na Myślenice”. Nacjonalistyczne bojówki pod wodzą właściciela majątku w pobliskich Chorowicach, Adama Doboszyńskiego, ruszyły na miasto, odcinając je po drodze od linii telefonicznych. Po rozbrojeniu posterunku miejscowej policji, uzbrojona w rewolwery, pałki i siekiery banda rzuciła się na żydowskie sklepy. Wyniesiony ze zdemolowanych lokali towar, głównie materiały konfekcyjne, spłonął podpalony naftą na myślenickim rynku. Kilku Żydów zostało dotkliwie pobitych, podjęto także nieudaną próbę podpalenia synagogi. Historia żydowskich myśleniczan zakończyła się tragicznymi wydarzeniami latem 1942 r., gdy większość z nich wywieziono do obozu przejściowego w Skawinie, gdzie część wymordowano, a część deportowano do obozów zagłady w Bełżcu i Treblince.

Przedstawiona fotografia stanowi portret zbiorowy czworga Żydów z Myślenic, wykonany w plenerze. Jedna z dwóch kobiet siedzi na drewnianej ławce z dłońmi skrzyżowanymi na wysokości talii. Jest w średnim wieku; ubrana w długą do kostek ciemną sukienkę z marszczeniem z przodu i dwoma guziczkami u góry. Nieco poniżej wpiętą ma białą (srebrną?) broszkę w kształcie kwiatu. Włosy ma gładko zaczesane i upięte z tyłu głowy. Na lewej ręce widoczny jest zegarek. Zwrócona jest do obiektywu lewym półprofilem, wzrok kieruje w dal. Wokół niej stoją trzy postacie. Pierwsza z lewej strony, prawdopodobnie nastolatka, ma na sobie białą bluzkę z krótkimi rękawkami i długą do kolan ciemną sukienkę na szerokich ramiączkach. Prawą dłoń trzyma w kieszonce sukienki, na palcu lewej ręki ma założony pierścionek. Nosi też naszyjnik i kolczyki. Po jej lewej stronie stoi młody mężczyzna, który ma krótkie pejsy, a na głowie kapelusz. Ubrany jest w tradycyjny długi, jednorzędowy płaszcz z kieszeniami, tzw. chałat (jid. kapote), zapinany na lewą stronę. Spod chałatu wystaje fragment ciemnej marynarki (?) i biały kołnierzyk. Mężczyzna trzyma się lewą ręką pod bok. Zarówno on, jak i stojąca młoda kobieta pozują do fotografii en face i patrzą prosto w obiektyw. Ostatnia z czterech osób to stojący z prawej strony mężczyzna w średnim wieku. Ujęty jest, podobnie jak siedząca kobieta, z lewego półprofilu. Również on ma na sobie tradycyjny ciemny chałat, czarne spodnie w jasne prążki, a na głowie aksamitną jarmułkę. Nosi krótką brodę, ale nie ma pejsów. Wszyscy pozują na trawie w ogrodzie. Z prawej strony kadru widoczny jest fragment drewnianego domu, prawy górny róg zajmuje korona liściastego drzewa. Podobne drzewo znajduje się również w tle po stronie lewej.

Młodszy z mężczyzn uwieczniony jest także na indywidualnym portrecie o nr. inw. V/212/S MEK.

czytaj więcej
Informacje o obiekcie
Autorstwo
Zakład fotograficzny Stefanii i Adama Janowskich (Myślenice; act. 192.-193.)
Rodzaj obiektu
fotografia
Czas powstania/datowania
circa 1925-1935
Miejsce powstania
Myślenice (województwo małopolskie)
Technika
negatyw żelatynowy
Materiał/tworzywo
szkło
Wymiary
wysokość: 6 cm, szerokość: 9 cm,
Słowa kluczowe
Prawa autorskie
obiekt nie jest objęty ochroną prawa autorskiego
Właściciel
Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie
Numer identyfikacyjny
V/3092/S MEK