Obiekty

Ryszard Moszkowski (1906–1945) urodził się i przez wiele lat mieszkał w Belgii, gdzie studiował, i we Francji; do Polski wrócił w 1937 roku. W Paryżu wystawiał na Salonach: Jesiennym (1931) i Tuileryjskim (1935). Być może powrót do Warszawy wiązał się z pracami rzeźbiarskimi (były to supraporty nad wejściami bocznymi) do pierwszego drapacza chmur w stolicy, wzniesionego przez brytyjskie Towarzystwo Ubezpieczeń „Prudential” w latach 1931–1933 według projektu Marcina Weinfelda (zob. biogram architekta na portalu Wirtualny Sztetl).

Jedna z tych rzeźb ocalała, znajduje się obecnie, podobnie jak kilka innych, w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie. Kilkanaście prac rzeźbiarskich Moszkowskiego jest także w kolekcji Żydowskiego Instytutu Historycznego. Do tego dorobku możemy teraz dodać piękny rysunek z kolekcji Muzeum POLIN. Narysowany w Paryżu szkic kobiety, mężczyzny i dziecka zatytułowany jest „Le souci” [Frasunek]. Ten przewrotny tytuł odnosi się być może do narodzin dziecka.

Stosunkowo najwięcej wiemy o losach wojennych Moszkowskiego (rekonstruowała je Ewa Toniak, „Ryszard Moszkowski: o nieobecności”, „Pamiętnik Sztuk Pięknych” 2017, nr 12). Żoną rzeźbiarza, od lutego 1939 r., była znana pianistka Róża Etkin, laureatka III nagrody na I Międzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Fryderyka Chopina (1927). W okresie 1939–1944 mieszkali w Warszawie, po tzw. stronie aryjskiej – na Żoliborzu, jako państwo Roszkowscy. Nie zdecydowali się na opuszczenie z ludnością cywilną miasta po upadku powstania warszawskiego. Obawiali się dekonspiracji i podjęli (jak wielu Żydów) ryzyko ukrywania się w ruinach, mimo że groziła za to kara śmierci. Jak i gdzie dokładnie zginęli, nie wiemy. W styczniu 1945 r., kilkanaście dni przed wkroczeniem Armii Czerwonej do lewobrzeżnych ruin miasta, Niemcy najprawdopodobniej znaleźli kryjówkę Moszkowskich i rozstrzelali ich.

W 2021 r. Marek Sawicki, siostrzeniec (syn kuzynki) Ryszarda Moszkowskiego, odnalazł rysunek w czasopiśmie, pozostałym wśród nielicznych przedwojennych pamiątek Moszkowskich.

Podarowana do kolekcji Muzeum POLIN praca – z ubytkiem kawałka karty – została poddana konserwacji.