Fryderyk (używający imienia Fryc) Kleinmann (1897–1943) był malarzem, karykaturzystą, scenografem, jednym z najciekawszych artystów lwowskiego środowiska w dwudziestoleciu międzywojennym. Studiował – podobno – w Krakowie, Wiedniu i Paryżu, ale nie udało się odszukać świadectw potwierdzających te informacje. Debiutował na wystawach Koła Miłośników Sztuki Żydowskiej we Lwowie w 1919 i 1920 r.
Na twórczość Kleinmanna składają się kompozycje o różnorodnej tematyce. Przykładem motywów literackich mogą być inspirowane żydowskim folklorem rysunki z teki „Herszek z Ostropola” (MPOLIN-M288, MPOLIN-M289) czy „Don Kichot i Sancho Pansa” (kolekcja prywatna). Interesowało go miasto, zarówno w aspekcie symbolicznym (rysunek „Chrystus miasta”), jak i czysto wizualnym (m.in. widoki Lwowa: „Widok na Farę”, „Kaplica Boimów”, „Z placu Krakowskiego”); przedstawiał też mieszkańców miast i miasteczek, na ogół z nizin społecznych – „Tragarz”, „Handlarz owoców”, „Kataryniarz” (1933). Jego artystyczny świat rozciągał się od granic wulgarności („Kokoty”) ku wzniosłości („Żydzi z Torą”, 1933, Żydowski Instytut Historyczny). Poza tym malował portrety i martwe natury.
W jego obrazach olejnych, gwaszach i akwarelach, pomimo różnorodności technik, tematów i konwencji stylistycznych, odnajdujemy wspólne elementy charakteryzujące jego sztukę – ekspresję, dynamiczną kompozycję, często dźwięczną kolorystykę, niekiedy groteskę i karykaturę. W niektórych pracach siła wyrazu łączy się z nutą melancholii.
Oprócz malarstwa i rysunku zajmował się karykaturą, rysował do satyrycznego „Szczutka”, dziennika „Chwila” i tygodnika literackiego „Sygnały”. Wspólnie z Kazimierzem Sichulskim i Jakubem Bickelsem stworzył serię karykatur dla popularnej lwowskiej kawiarni Atlas, do 1939 r. działającej w kamienicy Kudliszowskiej pod numerem 45 przy Rynku. Ilustrował też książki, projektował okładki i plakaty. Tworzył scenografię m.in. dla Teatru Żydowskiego we Lwowie, Trupy Wileńskiej, łódzkiego Araratu i Warszawer Idiszer Kunst-Teater (WIKT).
Po wkroczeniu Niemców do Lwowa w 1941 r. Kleinmann był zamknięty w getcie, potem w obozie przy ul. Janowskiej, gdzie został zamordowany w 1943 r.
Renata Piątkowska
