Obiekty

Marek Oberländer, ocalały z Zagłady, malarz, współtwórca przełomowej Ogólnopolskiej Wystawy Młodej Plastyki w Arsenale w 1955 roku, pisał: „Należę do pokolenia, które – ocalone od śmierci nieomal cudem – staje na progu nowego życia, przerażone, bezradne, ogłuszone, pokaleczone moralnie i fizycznie, nagie, odarte z wszystkich marzeń i ideałów młodości” (Marek Oberländer. Malarstwo, grafika, rysunek, katalog wystawy, opracowanie M. Hermansdorfer, Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Wrocław 1980, s. 10).

Doświadczenie utraty, otwarte rany pamięci, zmaganie z osobistą rozpaczą, poczuciem winy i samotnością, zdeterminowały całe życie i twórczość Oberländera. Malarz wierzył w siłę sztuki, wyznawał: „Nie miałem innego powodu, aby malować obrazy, niż ten, aby wyrzucić z siebie koszmar, który niszczy moją naturę, który powoduje, że umieram codziennie (z tymi, których straciłem)” (M. Oberländer, Notatki ze szpitala, w: Marek Oberländer, wystawa malarstwa, Galeria - in spe -, Warszawa 1997, s. 19).

„Getto Fryz” to szkic do wielkoformatowej kompozycji figuralnej poświęconej Zagładzie Żydów (niezrealizowanej, repr. „Fołks-Sztyme” 1957, 12 X). Wyrazista mocna forma, ostra kolorystyka, bezpośredniość w przedstawianiu kobiet, mężczyzn, dzieci, starców, jakby tuż przed śmiercią uchwyconych okiem kamery, sprawia, że praca jest pełna ekspresji i emocjonalnego napięcia.

Malarz całe życie szukał własnych środków reprezentacji Zagłady. W jego dziełach odnajdujemy szczeliny i „drzazgi” pamięci, które ukształtowały Oberländera jako człowieka i artystę.

Renata Piątkowska