Z myślą o Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN Jadwiga Sawicka przygotowała projekt tej instalacji kilka lat przed jej realizacją. Artystka, kiedy została zaproszona do wzięcia udziału w wystawie czasowej „Tu Muranów” (26 VI 2020–14 III 2021, Muzeum POLIN), zdecydowała się powrócić do pierwotnego zamysłu.
„Głosy” składają się z połączenia 48 elementów zadrukowanych tytułowym słowem w trzech językach (polskim, jidysz w alfabecie hebrajskim i angielskim), czarną czcionką na jednolitym pomarańczowym tle, umieszczonych warstwowo. Pierwsza warstwa to napisy w jidysz, druga – po polsku i trzecia – po angielsku. Zostały częściowo poodcinane i pozdzierane, tak, aby zachować analogię do kolejno usuwanych i naklejanych na siebie warstw plakatowych. Wybrane przez artystkę języki są nieprzypadkowe – polski i jidysz odnoszą się do mowy Żydów polskich, angielski – do języka emigrantów – osób pochodzenia żydowskiego lub ich potomków, którzy przyjeżdżając, nie znają polskiego i posługują się już tylko tym językiem.
Dzieło jest nawiązaniem do historii miasta, w którym tkanka miejska (mury, słupy i tablice ogłoszeniowe) są świadectwem historii, „żyją” poprzez narastanie warstw, napisów, znaczeń. Jest to rodzaj działania inwazyjnego, uwidaczniającego się poprzez zawłaszczanie miejsca i przekazu przez nową rzeczywistość. Dawniejsze informacje muszą ustąpić miejsca nowym, aktualniejszym – niezależnie od sentymentów i sytuacji taka zmiana musi nastąpić. Odnajdowanie przeszłości w poprzednich warstwach, mających w sobie zawsze coś nostalgicznego, wiąże się także z agresywnym działaniem – niszczeniem (zdzieraniem, odkuwaniem) tego, co jest na nich umieszczone.
Wybrany przez artystkę wyraz „głosy” jest także esencjonalny: wyraża dźwięk, jak również treść, symbolizuje głosy przeszłości i treści napisów, obwieszczeń, znaków, reklam, które przekazywały sprawy ważne dla ówczesnego świata, ale były zakrywane coraz to nowymi, aktualniejszymi. Jest to też nawiązanie do roli i miejsca Muzeum POLIN, na które, według artystki, składają się różne głosy z przeszłości i z teraźniejszości, głosy świadectw.
Praca reprezentuje charakterystyczną dla Jadwigi Sawickiej metodę twórczą, w której realizuje swoje prace od lat 90. XX w.. To wykorzystywanie zdań, urywków, cytatów, jak i pojedynczych słów zapisanych czarnymi literami i umieszczanych na jednolitym, neutralnym tle najczęściej o barwie od różowej do pomarańczowej. Pojedyncze, wyrwane z kontekstu wyrazy lub zdania stają się niezwykle skondensowanym nośnikiem emocji i znaczeń, forma zaś dopowiada możliwe interpretacje.
Małgorzata Bogdańska-Krzyżanek
