Masywna, żeliwna maszyna do ręcznego wypieku macy z systemem wałków, blach, kół zębatych, z nakładanym kołem-korbą do wprawiania jej w ruch, pochodzi prawdopodobnie z okolic Siemiatycz.
Jak wypiekano w niej macę?
Ciasto trafiało najpierw między dwa gładkie wałki. Położenie górnego można było odrobinę regulować i ustawiać dzięki temu odpowiedni nacisk. Po przejściu między wałkami ciasto ślizgało się po płytce nachylonej w dół i trafiało między kolejne dwa wałki. Górny ma gęsto ząbkowaną powierzchnię i wycinał w cieście dziurki. Piąty wałek ma ostrze, które za każdym obrotem przecinało ciasto wychodzące spomiędzy dwu poprzednich wałków.
Dziś tylko w ortodoksyjnych kręgach judaizmu kontynuuje się ręczny wyrób macy. Częściej proces jest zmechanizowany, choć nadal przebiega pod ścisłą kontrolą, żeby zachować koszerność. Współczesne linie produkcyjne kilkukrotnie wałkują ciasto, składają, znów wałkują. Następnie perforują wstęgę ciasta, tną wzdłuż na kilka węższych kawałków, wreszcie tną w poprzek.
Dużo starsza maszyna ze zbiorów Muzeum POLIN mogła wykonać tylko ostatnie wałkowanie, perforowanie i, prawdopodobnie, cięcie w poprzek.
Czym jest maca?
Maca to chleb niezakwaszony, płaskie pieczywo (o kształcie kwadratu lub koła) wypiekane na święto Pesach z ciasta powstałego przez zmieszanie mąki z wodą bez dodatków. Julian Gringras wspomina: „Maca była okrągła. Nigdy nie było za moich czasów macy kwadratowej, fabrycznej, tylko maca ręcznie pieczona, okrągła, świetnie wypiekana, nierównomiernie, o nieporównywalnym smaku” [Anka Grupińska, Z opowieści polskich Żydów (8). Dawid Ringel, Lucyna, Bolesław i Anatol Badianowie, Eugenia Berger, Julian Gringras i Zuzanna Mensz wspominają świętowanie Pesach przed wojną, https://www.dwutygodnik.com/artykul/2245-z-opowiesci-polskich-zydow-8.html, dostęp 14.10.2024].
Maca, zwana chlebem niedoli, ma przypominać o niewolniczej pracy Żydów w Egipcie. Według biblijnej Księgi Wyjścia Żydzi opuszczali Egipt w takim pośpiechu, że przygotowany przez nich zaczyn (zakwas, chamec) nie miał czasu wyrosnąć i musieli jeść niekwaszony placek. Macę wypieka się z mąki przygotowanej według ściśle ustalonych reguł, także sam wypiek podlega ścisłym zasadom, by uniknąć przypadkowego zakwaszenia mąki i ciasta.
Od XIII w. datuje się przesąd chrześcijański (i antysemickie uprzedzenie), jakoby do wypieku macy była potrzebna domieszka krwi chrześcijańskiej. Twierdzenia takie można spotkać także współcześnie, w antysemickiej literaturze. | RP
