Obiekty

Utworzenie, a następnie zamknięcie łódzkiego getta w 1940 r. umożliwiło Niemcom wprowadzenie na jego terenie wewnętrznej waluty. Ich głównym celem była grabież żydowskiego majątku i izolacja getta – poza nim nowe pieniądze nie posiadały żadnej wartości. Łódzkie getto było jedynym w okupowanej Polsce, w którym emitowano własne środki płatnicze. Mieszkańcy nazywali je potocznie „rumkami” lub „chaimkami”, od nazwiska szefa żydowskiej administracji, Chaima Rumkowskiego. Projekty monet opracował artysta malarz Pinkus Szwarc (1923–1996), a stemple rytował łódzki grawer Morduch Glazer (1890–1950). Monety bito w doraźnie zorganizowanej mennicy, mieszczącej się w budynku byłej rzeźni miejskiej przy ul. Łagiewnickiej 63. Emitował je Samorząd Żydowski w Getcie Łódzkim (https://mnki.pl/pl/obiekt_tygodnia/2014/pokaz/72,pieniadz_getta_w_lodzi,1, dostęp: 7.04.2021).

W getcie drukowano banknoty i bito monety o różnych nominałach. W zbiorach Muzeum Okręgowego w Lesznie przechowywany jest bilon o nominale 10 marek. Na awersie – w podwójnym otoku przerywanym sześcioma sześcioramiennymi gwiazdkami – umieszczono rysunek tarczy Dawida z częściowo zachodzącym na nią napisem: „GETTO”. Pod napisem znajduje się data emisji: „1943”. Na rewersie w centrum podano nominał: 10/ MAREK”. Na cyfrze 10 znajduje się falująca szarfa z napisem w języku niemieckim: „POKWITOWANIE ODBIORU”. W otoku wskazano emitenta produkowanej w getcie waluty: „PRZEŁOŻONY STARSZEŃSTWA ŻYDÓW W ŁODZI”. Moneta ma płaski stempel i gładkie obrzeżenie. W obiegu pozostawała do czasu ostatecznej likwidacji łódzkiego getta w sierpniu 1944 r.

Monetę zakupiono do zbiorów w 1997 r. od prywatnego kolekcjonera z Leszna, Włodzimierza Janickiego.

Dariusz Czwojdrak