Srebrny denar hebrajski z okresu średniowiecza, określany w literaturze przedmiotu jako denar typu S.178.
Do dziś o monecie niewiele wiadomo z powodu jej ogromnej rzadkości. Znane są jedynie dwa lub trzy egzemplarze denara. Pierwszy należał do kolekcji Zamoyskich (najprawdopodobniej zniszczony w 1944 r.) opisany został przez Kazimierza Stronczyńskiego (1809–1896), numizmatyka, twórcę podstaw polskiej numizmatyki średniowieczna. Drugi zaś opisał w 1905 roku Zygmunt Zakrzewski (1867–1951), profesor numizmatyki wczesnośredniowiecznej oraz kolekcjoner monet piastowskich. Moneta należała wówczas do jego własnej kolekcji, która w roku 1960 przekazana została do Muzeum Narodowego w Krakowie. Ponieważ jednak denar nie był już jej częścią – nie trafił bowiem, jak się wydaje, do kolekcji Muzeum Narodowego, Zakrzewski musiał sprzedać go lub utracić dużo wcześniej. Niewykluczone, że moneta z kolekcji numizmatyka i denar, który znajduje się w zbiorach Muzeum POLIN, jest tym samym egzemplarzem. Został nabyty przez Muzeum Historii Żydów Polskich w 2012 roku, pochodzi ze sławnej kolekcji monet średniowiecznych De Wita (zob. jeden z katalogów trzyczęściowej licytacji tej kolekcji: https://play.google.com/store/books/details?id=O5xn6T-TZIcC, dostęp 05.11.2021).
Początkowo za miejsce wytworzenia monety uważano Głogów, położony na Dolnym Śląsku, bądź mennicę z terenów Wielkopolski. Obecnie badacze skłonni są datować ten typ denara na lata przed 1239 r. (tak datuje Borys Paszkiewicz skarb z ww. kolekcji Zamoyskich, zob. B. Paszkiewicz, ,,Z badań nad mennictwem wielkopolskim i śląskim XIII wieku", w: ,,Pieniądze i banki w Wielkopolsce", red. W. Garbaczewski, R. Macyr, Poznań 2009, przyp. 53), wiążąc go z mennictwem zapewne gnieźnieńskim władcy z dynastii Piastów Władysława II Odonica (zmarłego w 1239).
Niestety nie można odczytać wszystkich liter na denarze, Dobrochna Gorlińska („Żydzi w administracji skarbowej polskich władców czasu rozbicia dzielnicowego”, Kraków 2016, s. 168–169) wskazuje jedynie trzy jako względnie niebudzące wątpliwości: cadi, het i he; pełniejsze odczytanie będzie możliwe dopiero w przypadku znalezienia innego, bardziej wyraźnego egzemplarza monety.
Denar, jako przykład XIII-wiecznego hebrajskiego mennictwa w średniowiecznej Polsce, jest pierwszym oryginalnym obiektem, który prezentowany jest na wystawie stałej Muzeum POLIN.
JO
