Budowę obozu Birkenau rozpoczęto jesienią 1941 r. Najpierw powstał odcinek BIb. 1 marca 1942 r. na to miejsce budowy z obozu macierzystego przeniesiono grupę polskich więźniów oraz 945 sowieckich jeńców wojennych. Wykorzystywano ich do rozbudowy obozu. Sowieccy jeńcy wojenni szczególnie na tym ucierpieli. „Zimno znosili lepiej aniżeli wilgoć, nieustanne moknięcie. Do tego mieszkali w gotowych w połowie, prymitywnych, w pierwszym okresie Birkenau naprędce postawionych barakach kamiennych”[1.4] – pisał Rudolf Höss. Do lipca 1943 r. odcinek ten funkcjonował jako obóz męski, liczący ok. 10 tys. osób. Obóz kobiecy w Birkenau ulokowano w odcinku BIa, zaś od lipca 1943 r. poszerzono go o odcinek BIb. Mieszkały tam głównie kobiety wychodzące do prac poza obóz. Więźniarki zatrudnione wewnątrz obozu, te bez przydziału pracy, a także dzieci oraz kobiety znajdujące się w kwarantannie przebywały w sekcji BIa. Istniał tam także rewir szpitalny. W budynku nr 30 od końca 1942 r. lekarze Horst Schumann i Carl Clauberg przeprowadzali eksperymenty pseudomedyczne[1.5]. Z kolei barak nr 25 wydzielono dla kobiet schorowanych i niezdolnych do pracy, gdzie w strasznych warunkach oczekiwały na śmierć. W listopadzie 1944 r. obóz kobiecy przeniesiono do sektora BII. Analogicznie do poprzedniego podziału, wydzielono sekcję dla więźniarek zdolnych do pracy – BIIb, a kobiety chore i dzieci zamknięto w sekcji BIIe.
W lutym 1943 r. na odcinku BIIe zaczął funkcjonować obóz dla Cyganów (Zigeunerlager), zlikwidowany w sierpniu 1944 roku. Z kolei od września 1943 r. do połowy lipca 1944 r. w sekcja BIIb istniał tzw. obóz rodzinny – Familienlager – dla więźniów z Therestienstadt. Obóz męski znajdował się w odcinkach BIIc i BIId od lipca 1943 r. Rejestracja i kwarantanna dla mężczyzn, oddane do użytku w sierpniu 1943 r., funkcjonowały w odcinku BIIa. W lipcu 1943 r. zaczął funkcjonować odcinek szpitalny oznaczony BIIf. Z kolei w grudniu 1943 r. oddano do użytku baraki „Kanady” na odcinku BIIg. Ta część służyła do segregacji i gromadzenia rzeczy zrabowanych ofiarom. Obok „Kanady” funkcjonowała tzw. nowa sauna, do której trafiali więźniowie przyjmowani do obozu. Od czerwca 1944 r. przystąpiono do rozbudowy obozu poza obszar, jaki pierwotnie na niego przeznaczono. Odcinek ten, oznaczony jako BIII, nazywano „Meksykiem”. Nie posiadał wody, kanalizacji ani prądu. Przejściowo przetrzymywano tam transporty Żydów węgierskich. W 1943 r. na terenie Birkenau zbudowano najbardziej zaawansowane technologicznie urządzenia do masowego mordowania osób. Kompleksy czterech komór gazowych i krematoriów, oddane do użytku przez Zentralbauleitung der Waffen SS und Polizei SS in Auschwitz O/S, numerowane I-IV (numeracja tylko dla Birkenau) lub II-V (numeracja z uwzględnieniem komory gazowej w KL Auschwitz) i zaczynały funkcjonowanie w okresie od 22 marca do 25 czerwca 1943 r.
