Odznaka należała do Rywy (Róży) z d. Bielickiej Kaganowicz.
Rywa urodziła się w Wilnie w 1910 r., jako druga z pięciu córek Benjamina i Lei Bielickich. W 1928 roku na zaproszenie swojej starszej siostry Luby Blum-Bielickiej, przyjechała do Warszawy i wstąpiła do Szkoły Pielęgniarstwa przy Szpitalu Starozakonnych na Czystem, której Luba Bielicka była absolwentką (pierwszego rocznika, ukończyła ją w 1925) i instruktorką w zakresie pielęgniarstwa społecznego. Rywa Bielicka pracowała w szpitalu początkowo jako siostra salowa, później oddziałowa, a następnie siostra przełożona. Pracowała również jako pielęgniarka w domu opieki prowadzonym przez Henryka Goldszmita (Janusza Korczaka) i Stefanię Wilczyńską.
Odznaki takie otrzymywały absolwentki Szkoły Pielęgniarstwa. Znaczki o tym wzorze, jak podaje Luba Bielicka w swoim wspomnieniu (L. Blum-Bielicka, „Szkoła pielęgniarstwa przy Szpitalu Starozakonnych w Warszawie (1923–1943)”,
„Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego” 1961, nr 40, s. 70), funkcjonowały przed rokiem 1935, w II połowie lat – bez wersu „PRZY SZPITALU STAROZAKONNYCH”.
Kaganowiczowie mieszkali przed wojną w Warszawie przy ul. Okopowej 29a m. 28; w ich mieszkaniu (kamienicy? piwnicy? jakiejś kryjówce w pobliżu?) pozostała odznaka, najpewniej ukryta, gdy przenosili się do getta. We wczesnych latach 50. XX w. podczas wywożenia gruzów z okolic ul. Okopowej jeden z wozaków znalazł odznakę i przyniósł ją do swojego domu, a wówczas jego żona, która pracowała w szpitalu na Woli (?), rozpoznała na rewersie widoczne nazwisko Bielicka i skojarzyła Lubę Bielicką-Blum, dobrze znaną w środowisku medycznym. Po otrzymaniu od kobiety odznaki, Bielicka-Blum przekazała ją siostrze. Rywa Kaganowicz zabrała ją ze sobą do Stanów Zjednoczonych, gdy opuszczała Polskę z rodziną w dobie Marca 1968.
Szkoła Pielęgniarstwa na warszawskiej Woli powstała na początku lat 20., była placówką działającą przy Szpitalu Starozakonnych na Czystem (więcej o Szpitalu na portalu
Wirtualny Sztetl). By stworzyć placówkę jak najbardziej nowoczesną, powołano towarzystwo i zwrócono się o pomoc finansową do Amerykańskiego Komitetu Rozdzielczego. Nie tylko wspomógł on przedsięwzięcie organizacyjnie, ale również oddelegował amerykańską pielęgniarkę Amelię Greenwald do pomocy w rozwoju placówki. 8 lipca 1923 roku nastąpiło uroczyste otwarcie Szkoły. W prowadzeniu szkoły w latach 1924-1926 pomagały cztery pielęgniarki z Anglii, zaangażowano także dwie instruktorki, Polki przeszkolone za granicą.
Z biegiem czasu usunięto z nazwy powiązania ze Szpitalem Starozakonnych, gdyż Szkoła była od niego niezależna – miała własny zarząd, budżet i statut oraz była wyposażona w pracownię naukową na wysokim poziomie. Instytucje te nadal jednak oczywiście ściśle współpracowały ze sobą, m.in. kadrę nauczycielską stanowili wybitni lekarze ze Szpitala Starozakonnych. Ta zmiana organizacyjna jest zresztą widoczna na znajdujących się w kolekcji Muzeum POLIN: na jednej widnieje nazwa szpitala, na drugiej już nie (zob. MPOLIN-M1281).
Szkolenie uczennic dorównywało poziomem nowoczesnym szkołom pielęgniarstwa w Europie, a program był bardzo wymagający. Z czasem Szkoła stała się znana również poza granicami kraju. Kursy trwały dwa lata i cztery miesiące, a po zdaniu egzaminu państwowego absolwentki otrzymywały tytuł dyplomowanej pielęgniarki oraz prawo wykonywania zawodu w Rzeczpospolitej Polskiej.
Wachlarz wykładanych przedmiotów i dziedzin nauki był szeroki. Według prospektu z 1928 roku autorstwa ówczesnej dyrektorki Szkoły Pielęgniarstwa, Sabiny Schindlerówny (objęła kierownictwo w 1927, po wyjeździe Greenwald), wykładano m.in anatomię i fizjologię, bakteriologię, higienę osobistą, gospodarstwo szpitalne, farmakologię, zasady i metody pielęgniarstwa, bandażowanie, historię pielęgniarstwa, patologię, pielęgnowanie w chorobach wewnętrznych, pielęgnowanie w chorobach chirurgicznych, dietę w chorobach, psychologię, pielęgnowanie w chorobach zakaźnych, pielęgnowanie w chorobach dzieci i niemowląt, masaż, zasady etyki, pielęgniarstwo ginekologiczne i urologiczne, pielęgniarstwo w chorobach ortopedycznych, technikę sali operacyjnej, pielęgniarstwo położnicze, pielęgnowanie w chorobach umysłowych i nerwowych, pielęgnowanie w chorobach skórnych i wenerycznych, higienę publiczną, pielęgnowanie w wypadkach nagłych i ratownictwo, wstęp do pielęgniarstwa, zdrowia publicznego i opieki społecznej, wstęp do badań laboratoryjnych. Uczono także języka angielskiego.
W czasie II wojny światowej szkoła, którą kierowała już w tym czasie Luba Blum-Bielicka (od sierpnia 1939), była jedyną uczelnią dla młodzieży żydowskiej działającą legalnie – tj. jedyną, na której działalność zgodę wyrazili Niemcy.
Po utworzeniu getta warszawskiego Lubie Blum-Bielickiej udało się na nową siedzibę przenoszonej Szkoły uzyskać od Gminy Żydowskiej budynek Ubezpieczalni Społecznej (u zbiegu ulic Mariańskiej i Pańskiej).
Uczennice odbywały praktyki w szpitalach dla dzieci im. Bersohnów i Baumanów przy ul. Leszno i w zakaźnym przy ul. Stawki, a praktyki z pielęgniarstwa społecznego w Stacji Opieki nad Matką i Dzieckiem przy ul. Śliskiej, gdzie leczono dzieci z chorobą głodową, oraz w tzw. punktach dla uchodźców.
Latem 1942 roku, w trakcie wielkiej akcji deportacyjnej, Niemcy wyprowadzili wszystkie pielęgniarki na pl. Grzybowski. W małym przyszpitalnym ambulatorium dla nagłych wypadków, na którego otwarcie zezwolili Niemcy, pracowały także uczennice Szkoły Pielęgniarskiej, narażając życie dla ratowania osób przeznaczonych na śmierć, zwłaszcza dzieci. Na prośbę Luby Blum-Bielickiej, Niemcy zgodzili się oszczędzić pielęgniarki jako niezbędne do walki z epidemią tyfusu. Na początku 1943 roku dyrektorka po raz kolejny zdołała ocalić pielęgniarki, uczennice, jak i pacjentów; niestety nie na długo – wkrótce niemal wszystkie pielęgniarki zostały zamordowane przez Niemców. Szkoła przestała istnieć.
Spośród 350 uczennic i absolwentek Szkoły Pielęgniarstwa nie zginęło w Zagładzie tylko 42 (zob. cytowane wyżej wspomnienie Luby Blum-Bielickiej, s. 76).
Zob. relację na temat życia matki i ciotki, złożoną w projekcie historii mówionej Muzeum POLIN przez
Alexandra Kaganowicza.
Natalia Różańska
- Luba Blum-Bielicka, „Szkoła pielęgniarstwa przy Szpitalu Starozakonnych w Warszawie (1923–1943)”, „Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego” 1961, nr [4] (40), s. 70.
- Maria Ciesielska „Amelia Greenwald i Szkoła Pielęgniarstwa przy Szpitalu na Czystem w Warszawie”, „Medycyna Nowożytna” 2020, nr 1 (26), s. 93-139.
