Obiekty

W czasie wojny w domu Orzeszków ukrywało się wiele osób. Byli to zarówno członkowie ruchu oporu, jak i Żydzi, wśród nich m.in. profesorowa Handelsmanowa (żona prof. Marcelego Handelsmana; https://sztetl.org.pl/pl/biogramy/5890-handelsman-marceli) i Leopold Gluck, który po wojnie (1950) został dyrektorem Narodowego Banku Polskiego. Goście ukrywani przez Janinę Orzeszko często nie zdawali sobie sprawy z niebezpieczeństwa, jakie grodzi im poza domem, a także – na jakie niebezpieczeństwo narażają rodzinę Janiny. Chętnie wychodzili więc na spacery do parku przy ul. Żeromskiego. Córka Janiny wspomina, że pewnego dnia odwiedził Janinę jeden z jej pacjentów, który pracował w granatowej policji (https://sztetl.org.pl/pl/slownik/granatowa-policja), i ostrzegł ją, mówiąc: „Ja wiem, że pani ukrywa te Żydówki. Tylko niech im pani powie, żeby nie chodziły po Żeromskiego”. Od tego czasu osoby ukrywane w domu Orzeszków mogły wychodzić tylko do przynależnego do mieszkania ogrodu. W domu Orzeszków działał również tajny uniwersytet, na którym wykładał m.in. prof. Tadeusz Kotarbiński.

Trzeci z siedmiu półmisków, które Janina Orzeszko otrzymała w podzięce za przechowanie mienia żydowskiej rodziny Rubinków przez czas okupacji. Półmisek jest płytki, wykonany z porcelany, o owalnym kształcie. Stopa półmiska jest wyodrębniona, kołnierz delikatnie się rozchyla. Przeciwległe krawędzie naczynia charakteryzują się lekko spiczastym kształtem, obie wyposażone zostały w uchwyt w formie podłużnego otworu umieszczonego na spiczastym zakończeniu.

Dno koloru brązowego rozjaśnia się w centralnej części, na której umieszczono przedstawienie pary kochanków. Kobieta (z lewej strony) siedzi na trawie, lewą rękę ma lekko uniesioną; ubrana w jasnożółtą spódnicę i błękitną sukienkę, białą koszulę. Mężczyzna siedzi po jej prawej stronie, oparty na prawej ręce lekko pochyla się w stronę partnerki, a lewą rękę przyciska do piersi. Ma na sobie jasnobłękitne spodnie z żółtą kamizelką i jasnoróżowym frakiem, białe pończochy i czarne buty.

Brązowe dno ze sceną rodzajową oddzielone jest od brzegu złotym ornamentem, za którym znajduje się kobaltowy pasek, również ozdobiony ornamentem w kolorze złota. Dalej namalowano pasek jasnożółty, ozdobiony kolorowym ornamentem kwiatowym. Same brzegi półmiska – w tym uchwyty – są pomalowane na złoto. Marta Frączkiewicz