Obiekty

Tadeusz Orzeszko, ojciec Danuty Orzeszko-Bałuk, został aresztowany w 1943 r. pod zarzutem działalności konspiracyjnej. Komórka AK działająca w radomskim szpitalu zajmowała się operowaniem rannych żołnierzy Armii Krajowej. Operacje odbywały się nocą, w tajemnicy. Zabiegi wykonywano w salach, w których za dnia operowano niemieckich żołnierzy. Po zdekonspirowaniu pracownicy szpitala trafili najpierw na lokalny posterunek Gestapo, a potem do obozu w Auschwitz, z wyjątkiem dyrektora szpitala – Niemca nazwiskiem von Lansdrof, który również zaangażowany był w konspirację. Dyrektora wcielono do armii niemieckiej i skierowano na front wschodni. Po wojnie wielokrotnie pisał do Orzeszków, aby dowiedzieć się, czy Tadeusz przeżył. Nigdy jednak nie doczekał się wiadomości, ponieważ cenzura przechwytywała listy z odpowiedzią.

Danuta wspomina, że kiedy ojciec pracował jako lekarz w obozowym szpitalu w Auschwitz, trafiały w jego ręce listy pacjentów, na których część nazwisk oznaczona była „ptaszkiem”. Tak ołówkiem zaznaczano osoby, które trafić miały do komory gazowej. Lekarze, ryzykując własnym życiem, wycierali gumką znaki przy losowo wybranych nazwiskach. Nie znali tych osób, ich wybór był całkiem przypadkowy. Nie mogli wytrzeć wszystkich „ptaszków” i uratować wszystkich wyznaczonych na śmierć, władze obozu od razu by się zorientowały.

Czwarty z siedmiu półmisków, które Janina Orzeszko otrzymała w podzięce za przechowanie mienia żydowskiej rodziny Rubinków przez czas okupacji. Półmisek jest płytki, wykonany z porcelany, o owalnym kształcie. Stopa półmiska jest wyodrębniona, kołnierz delikatnie się rozchyla. Przeciwległe krawędzie naczynia charakteryzują się lekko spiczastym kształtem, obie wyposażone zostały w uchwyt w formie podłużnego otworu umieszczonego na spiczastym zakończeniu.

Dno koloru brązowego rozjaśnia się w centralnej części, na której umieszczone jest przedstawienie pary kochanków. Kobieta siedzi na trawie oparta na lewej ręce, prawą (ugiętą) dotyka kochanka. Tym razem ma błękitną sukienkę, białą spódnicę i białą koszulę. Mężczyzna lekko pochyla się w stronę partnerki, lewą rękę opiera konfidencjonalnie na jej kolanie. Ubrany jest w jasnofioletowe spodnie, białą koszulę i żółty frak, białe pończochy i czarne buty.

Brązowe dno ze sceną rodzajową oddzielone jest od brzegu złotym ornamentem, za którym znajduje się kobaltowy pasek, również ozdobiony ornamentem w kolorze złota. Dalej namalowano pasek jasnożółty, ozdobiony kolorowym ornamentem kwiatowym. Same brzegi półmiska – w tym uchwyty – są pomalowane na złoto. Marta Frączkiewicz