Obiekty

Sztambuch (łac. amicorum; ang. book of friendship) to rodzaj pamiętnika, w którym gromadzi się wpisy od różnych osób (np. kolegów i koleżanek z klasy czy osób poznanych na zjeździe zorganizowanym z jakiejś okazji). Prezentowany sztambuch jest pamiątką Anny Trachtenherc z V Światowego Festiwalu Młodzieży i Studentów, który odbył się w Warszawie w dniach od 31 lipca do 14 sierpnia 1955 roku. Festiwal był piątym z cyklu powojennych zjazdów młodzieży, organizowanych pod patronatem Związku Radzieckiego. Pierwsza edycja odbyła się w Pradze w 1947 r. Kolejne edycje, poprzedzające zjazd w Polsce, miały miejsce w Budapeszcie (1949), Berlinie (1951) i Bukareszcie (1953). Warszawska edycja – co przypomina wystawa czasowa w Muzeum Warszawy „Lato, które zmieniło wszystko. Festiwal 1955” (czerwiec–grudzień 2025) – była o tyle szczególna, że przypadła na okres odwilży postalinowskiej i dodatkowo stymulowała oddolne, społeczne procesy liberalizacyjne.

W Festiwalu wzięło udział w sumie około 170 tysięcy osób z Polski oraz 114 innych państw. Przyjechała nie tylko młodzież z krajów socjalistycznych, ale także kapitalistycznych. Dla tych pierwszych festiwal był niepowtarzalną okazją do spotkania się z ludźmi z krajów niedostępnych wówczas m.in. dla obywateli Polski Ludowej. Dla drugich była to okazja zapoznania się z życiem za „żelazną kurtyną”. Założeniem imprezy, odbywającej się pod hasłem „O pokój i przyjaźń”, było ukazanie międzynarodowej publiczności wyższości socjalizmu nad kapitalizmem. W rzeczywistości spotkanie tak wielu zróżnicowanych kulturowo młodych ludzi przerodziło się w karnawał wielokulturowości, stało się doświadczeniem pokoleniowym.

Wpisy zebrane przez dziewięcioletnią Anię Trachtenherc w czasie Światowego Festiwalu Młodzieży są w różnych językach. Niektóre zostały dodatkowo ozdobione rysunkami. Poza nimi w sztambuchu znalazły się także wpisy zebrane przez dziewczynkę wśród kolegów i koleżanek ze szkoły podstawowej przy ulicy Parkowej w Warszawie.

Notatnik, który stał się pamiętnikiem, został kupiony w Karpaczu, o czym świadczy podpis w prawym dolny rogu zewnętrznej okładki. Przedmiot jest oprawiony w drewnianą okładkę w formie dwóch płycin połączonych ze sobą czarnym woskowanym płótnem. Kartki przymocowane są przewleczonym przez dwa otwory w płótnie sznurkiem w kolorze pomarańczowym. Okładka z przodu dekorowana barwnym wzorem floralnym. Kartki są częściowo ręcznie numerowe.

Marta Frączkiewicz