Obiekty

Tefilin (hebr., „przedmioty modlitewne”), czyli filakterie, to dwie otwierane skórzane szkatułki, które zgodnie z żydowską tradycją mężczyźni zakładają podczas porannej modlitwy szacharit na czoło i rękę. Nakaz ich noszenia zawarty jest w Torze, w wierszu odnoszącym się do nakazu Boga: „Przywiążesz je do swojej ręki, jako znak. Niech one ci będą ozdobą przed oczami” (Pwt 6,8). Tefilin używane są tylko w dni powszednie. Niekiedy przechowuje się je w ozdobnych kasetkach z ornamentem roślinnym i geometrycznym (zob. więcej na: https://www.jhi.pl/artykuly/tefilin-swiete-przedmioty,2314, dostęp: 1.09.2023).

Tefilin ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Tarnowie to skórzana szkatułka w kształcie sześcianu, wykonana z jednego kawałka pomalowanej na czarno skóry koszernego zwierzęcia. Przymocowane są do niej skórzane rzemienie. Jest przeznaczona do zakładania na głowę (hebr. tefilin szel rosz), powinna więc zawierać cztery zwitki pergaminu, umieszczone w osobnych przegródkach, z wypisanymi ręcznie przez sofera (skrybę) wersetami z Księgi Wyjścia i Powtórzonego Prawa. Na dwóch przeciwległych ściankach wytłoczona została hebrajska litera „szin”, będącą inicjałem jednego z określeń Boga (Szaddaj – Wszechmogący). Litery te nie są identyczne: jedna ma trzy ramiona, druga zaś cztery, co zapewne miało znaczenie magiczne i symboliczne. Na bokach szkatułki widoczne są ubytki, lico czarnej skóry jest nieco złuszczone. Tefilin wraz z osłoną przechowywane są w aksamitnym woreczku.

Komplet obejmujący tefilin z osłoną i aksamitny woreczek (nr inw. MT.IV.2488/2) został przekazany do Muzeum Okręgowego w 2015 r. przez Szoszanę Tancer, córkę urodzonego w Tarnowie Salomona Salo Wittmayera Barona (1895–1989), jednego z najwybitniejszych historyków żydowskich XX w., od 1930 r. wykładowcy Uniwersytetu Columbia. Jak wskazują napisy na tefilin i woreczku, był to przedmiot osobistego użytku Barona.

Barbara Bułdys